Ciekawostki o Nagrodzie Nobla

Nagroda Nobla ciekawostki Alfred Nobel

Testament Alfreda Nobla i Fundacja Nobla. Ciekawostki o Nagrodach Nobla – zasady przyznawania, kategorie, statystyki. Polscy nobliści. Ile za Nagrodę Nobla?

Skąd wzięła się Nagroda Nobla?

Alfred Nobel (1833-1896) – wynalazca dynamitu i jeden z najbogatszych ludzi na świecie, w testamencie datowanym na 27 listopada 1895 r. zapisał swój majątek na fundusz, który będzie nagradzał osoby, za wybitne osiągnięcia w kilku dziedzinach.

Rozporządzaniem majątku Nobla zajmuje Fundacja Nobla, organizacja pozarządowa. Powstała ona 29 czerwca 1900 r. Oprócz organizacji i przyznawaniem Nagród Nobla, zajmuje się organizacją Sympozjów Noblowskich.

Wręczanie Nagród Nobla

Wręczenie nagród Nobla odbywa się co roku, 10 grudnia, w Sztokholmie. Konkretnie, w gmachu ratusza miasta. Obecny budynek ratusza zbudowano w latach 1911-23; jest on z jednych symboli stolicy Szwecji.

Pierwsza uroczystość wręczenia Nagrody Nobla miała miejsce w Królewskiej Akademii Muzycznej w Sztokholmie w 1901. Pokojową Nagrodę Nobla otrzymali wtedy Jean Henri Dunant, założyciel Czerwonego Krzyża oraz Frédéric Passy.

Od kolejnego, 1902 roku, nagrody są wręczane przez króla Szwecji. Uroczystość odbywa się zawsze w dniu 10. grudnia.

ratusz Sztokholm Szwecja Nagroda Nobla ciekawostki nagrody Alfred Nobel

Ratusz w Sztokholmie. Co roku 10 grudnia wręczane są tu Nagrody Nobla.  Foto: Kim Hansen / cc-by-sa-3.0

Dziedziny Nagród Nobla

Nagrody Nobla są przyznawane corocznie w poniższych dziedzinach.

1) Fizyka – nagroda przyznawana przez Królewską Szwedzką Akademię Nauk, za „najważniejsze odkrycie lub wynalazek w dziedzinie fizyki”.

2) Chemia – nagroda przyznawana przez przez Królewską Szwedzką Akademię Nauk, za „najważniejsze odkrycie lub postęp w dziedzinie chemii”.

3) Fizjologia lub medycyna – nagroda przyznawana przez przez Instytut Karolinska, za „najważniejsze odkrycie w dziedzinie fizjologii lub medycyny”.

3) Literatura – nagroda przyznawana przez przez Akademię Szwedzką, za „wybitną pracę na rzecz idealistycznych tendencji”.

5) Pokojowa Nagroda Nobla – nagroda przyznawana przez Norweski Komitet Noblowski, za „najlepszą pracę na rzecz braterstwa między narodami, likwidacji lub redukcji stałych armii oraz za udział i promocję stowarzyszeń pokojowych”.

6) Ekonomia. Od 1968 Szwedzki Bank Narodowy przyznaje w dziedzinie ekonomii nagrodę imienia Alfreda Nobla. Jej nazwa, to: Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii.

Zasady przyznawania Nagrody Nobla

* Procedury nominacji do nagród są rygorystyczne i skomplikowane. Dlatego Nagroda Nobla cieszy się tak dużym poważaniem w świecie.

* Nominacje do nagród przyznawane są wyłącznie osobom żyjącym. Kilkukrotnie zdarzyło się, że przyznano Nagrody Nobla osobom nieżyjącym, jednak w chwili nominacji jeszcze żyły.

Albert Einstein Nagroda Nobla ciekawostki

Albert Einstein otrzymał Nagrodę Nobla w 1921 roku, a odebrał ją rok później. Ciekawostki o Nagrodzie Nobla

* Nagrodę należy odebrać osobiście czyli przybyć do Sztokholmu na ceremonię wręczenia nagrody.

* Propozycje dotyczące nominacji może składać 3 tysiące osobistości. Są to osoby nieprzypadkowe, m.in. członkowie parlamentów i rządów, członkowie sądów międzynarodowych, rektorzy uniwersytetów, wcześniejsi laureaci nagrody, byli i aktualni członkowie Norweskiego Komitetu Noblowskiego.

* Ostateczny termin zgłaszania nominacji upływa 31 stycznia. Automatycznie dyskwalifikowane są nominacje własnej osoby oraz nominacje osób zmarłych.

* Po upłynięciu terminu zgłoszeń, Komitet wybiera około 200 kandydatów. Ich lista wysyłana jest do wybranych ekspertów z dziedzin nominowanych, po czym pozostaje 15 osób. Następnie Komitet przesyła swoje rekomendacje, w zależności od rodzaju nagrody, do Akademii lub odpowiedniej instytucji, której członkowie głosują nad wyborem zwycięzcy.

* Nominacje do Nagrody Nobla (nazwiska zgłoszonych kandydatów) nie są ujawniane publicznie przez 50 lat.

Ciekawostki o Nagrodzie Nobla

* Nagroda wiąże się z gratyfikacją pieniężną, jaką otrzymuje osoba nagrodzona. Kwoty różnią się w zależności od konkretnego roku, ale są wysokie. Na przykład w 2012 r. każdy noblista otrzymał 8 mln SEK (koron szwedzkich), co w przeliczeniu na złotówki miało wartość 3,8 milionów PLN.

* Prawdopodobnie Alfred Nobel nie stworzył nagrody dla matematyków, ponieważ chciał nobilitować wynalazki i odkrycia przynoszące ludzkości największe korzyści. Matematyki nie uważał za naukę, która może przynieść ludzkości wymierne dobra.

* Pokojowa Nagroda Nobla nie jest przyznawana w Szwecji (jak nagrody z pozostałych dziedzin), ale w Norwegii. Jest wiele spekulacji, dlaczego Alfred Nobel nie chciał, aby nagroda pokojowa nie była przyznawana w Szwecji.

medal Nagroda Nobla ciekawostki Alfred Nobel

Medal wręczany noblistom zaprojektował Erik Lindberg. Foto: Jonathunder / cc-by-sa-3.0

* Medal, jaki otrzymują nobliści, w 1901 r. zaprojektował szwedzki rzeźbiarz i rytownik Erik Lindberg (1873-1966). Był on też m.in. autorem medalu Letnich Igrzysk Olimpijskich 1912 w Sztokholmie.

* Medal za Pokojową Nagrodę Nobla stworzył norweski rzeźbiarz Gustav Vigeland (1869-1943).

* W pierwszym roku nobliści odebrali medale tymczasowe. Miały tylko awers (jedną stronę). Po ceremonii powstał projekt rewersu medalu. Po zatwierdzeniu przez stowarzyszenie, wybito właściwy medal, który potem przekazano noblistom, otrzymując z powrotem medal pierwotnie wręczony.

* Dla uczelni wyższych ważne jest, aby mieć wśród swojej profesorskiej kadry jak najwięcej noblistów (laureatów Nagrody Nobla). To podnosi prestiż uczelni, jest też jednym z najważniejszych kryteriów w przygotowaniu rankingów uczelni.

* Zdarzało się, że Nagrody Nobla były przyznawane nie konkretnym osobom, lecz organizacjom.

Maria Skłodowska Curie Piotr ciekawostki Nagroda Nobla

Małżeństwo Piotr Curie i Maria Skłodowska-Curie. Każde z nich otrzymało swoją Nagrodę Nobla

Nagroda Nobla i statystyki

* Największą liczbą noblistów w kadrze naukowej może poszczycić się Uniwersytet Harvarda. Dotychczas 24 laureatów nagrody, to profesorowie z tej uczelni.

* Wśród laureatów Nagrody Nobla najwięcej osób urodziło się w USA (ponad 250). Kolejne państwa, z których pochodzą nobliści, to Wielka Brytania i Niemcy (po ok. 100 nagród) i Francja (ponad 50).

* Średni wiek laureatów Nagrody Nobla, to 59 lat.

* Najmłodsza noblistka, to Malala Yousafza (ur. 1997). Miała 17 lat, w roku 2014 otrzymała nagrodę pokojową.

* Najstarszy noblista, to Arthur Ashkin (ur. 1922). W 2018 r. w wieku 96 lat, otrzymał nagrodę w dziedzinie fizyki.

* Jedyną dotychczas kobietą, której dwukrotnie przyznano Nagrodę Nobla była Polka, Maria Skłodowska-Curie.

* Dotychczas sześciu noblistów nie odebrało swojej nagrody. W tym czworo, z obawy przed represjami ze strony władz swego kraju. Poza tym pięciokrotnie laureaci nie mogli przybyć, głównie z powodów politycznych. Na przykład w 1935 Adolf Hitler nie wypuścił z obozu pracy pacyfisty Carla von Ossietzkiego.

* Dzięki statystykom wiemy, że Nagrody Nobla kilkukrotnie przyznawano rodzicom, a potem ich dzieciom. Także mężom i żonom, a nawet rodzeństwu.

* Dwie osoby otrzymało Nagrodę Nobla oraz hollywoodzkiego Oscara. Byli to: literat George Bernard Shaw oraz muzyk Bob Dylan.

Henryk Sienkiewicz W pustyni i w puszczy ciekawostki

Henryk Sienkiewicz, jeden z laureatów literackiej Nagrody Nobla

Polscy nobliści

1. Maria Skłodowska-Curie (1867-1934). Nagroda w dziedzinie fizyki, 1903, za odkrycie promieniotwórczości oraz w dziedzinie chemii, 1911 za uzyskanie czystego radu.

2. Henryk Sienkiewicz (1846–1916). Nagroda w dziedzinie literatury, 1905.

3. Władysław Reymont (1867–1925). Nagroda w dziedzinie literatury, 1924.

4. Czesław Miłosz (1911–2004). Nagroda w dziedzinie literatury, 1980.

5. Lech Wałęsa (ur. 1943). Nagroda pokojowa, 1983.

6. Józef Rotblat (1908–2005). Nagroda pokojowa, 1995.

7. Wisława Szymborska (1923–2012). Nagroda w dziedzinie literatury, 1996.

Ponieważ po 50. latach ujawniane są nazwiska kandydatów do Nagrody Nobla, obecnie wiemy, że wśród nich byli m.in.:

– Józef Piłsudski
– Ludwik Zamenhof
– Kazimierz Funk
– Maria Dąbrowska
– Leopold Staff
– Jarosław Iwaszkiewicz
– Jan Parandowski
– Adam Rapacki
– Witold Gombrowicz

* Do nagrody pięciokrotnie (1901, 1902, 1903, 1904, 1905) był zgłaszany Henryk Sienkiewicz. Za piątym razem został nagrodzony. Reymont nagrodę otrzymał za trzecim razem.

* Pięciokrotnie zgłaszany był Tadeusz Reichstein, jednak ani razu mu się nie udało.

Nagroda Nobla ciekawostki (c) Sadurski.com

Zobacz też:
> Alfred Nobel ciekawostki
> Henryk Sienkiewicz, W pustyni i w puszczy – ciekawostki
> Mikołaj Kopernik ciekawostki

Spodobało się? UdostępnijShare on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin
Pin on Pinterest
Pinterest
Share on VK
VK
Email this to someone
email