30 ciekawostek o oknach. Od starożytności po kosmiczne misje

Okna to znacznie więcej niż tylko otwory w ścianach – to nasz codzienny łącznik ze światem zewnętrznym i kluczowy element każdego domu. Od wieków służą nie tylko do wpuszczania światła, ale także jako świadkowie historii i inżynierskich innowacji. Poznaj najciekawsze ciekawostki o oknach, które zabiorą Cię w podróż od prehistorycznych jaskiń po współczesne konstrukcje. Dowiesz się, jak zmieniała się historia okna, jakie nietypowe funkcje pełniły w przeszłości, a także co sprawia, że okna samolotów wyglądają inaczej niż te w naszych domach. Artykuł odkryje przed Tobą tajniki budowy okna i zaskoczy faktami, o których nie słyszałeś

Okno – definicja, wymiary i podstawowe elementy budowy

1) Okno, to element mieszkania lub domu, umieszczony w ścianie lub dachu. To otwór, przez który do środka wpada światło dzienne i dzięki któremu można przewietrzyć mieszkanie.

2) Obecnie najmniejsze okna dostępne w sprzedaży mają 40 cm szerokości. Standardowy rozmiar okien, to 565-2065 mm szerokości i 535-2295 mm wysokości.

3) Rama w ścianie, do której przymocowane jest okno, to ościeżnica. Część okna przymocowana do ościeżnicy zawiasami i uchylana na bok lub do góry albo na dół, to skrzydło okienne. Najczęściej okna są jedno- lub dwuskrzydłowe.

4) Lufcik, to nieduża część okna, którą można otwierać, gdy reszta okna pozostaje zamknięta. Otwarcie lufciku ułatwia wietrzenie pomieszczenia.

Zaskakująca historia okna: Od starożytnych otworów po Panteon

5) Okna w domach montowano w starożytnej Grecji i Rzymie. Prawdopodobnie jeszcze wcześniej, pojawiły się w Mezopotamii. Ich zadaniem było wpuszczanie światła oraz powietrza do domów, a wygląd miał drugorzędne znaczenie. Ówczesne okna były nieduże. Były raczej otworami okiennymi wielkości takiej, aby do środka nie weszła obca osoba.

6) Tu, gdzie był zimny klimat – okna były mniejsze. W zimie zasłaniano je skórami i innymi materiałami.

7) Z czasem zaczęto dbać o wygląd okien. Początkowo zaczęto je zdobić w budowlach sakralnych i reprezentacyjnych (np. pałacach).

8) Pierwsze drewniane okiennice montowano w starożytnym Rzymie i Grecji. Głównie po to, aby do domów nie wchodzili złodzieje.

9) Oko Panteonu – tak nazywało się okno o okrągłym kształcie mające średnicę 9 metrów, w rzymskim Panteonie. Ponieważ przez okno wpadała do wnętrza woda z opadów, stworzono w podłodze otwory do odprowadzania deszczówki. Stojący do dziś budynek wzniesiono w 125 r. naszej ery.

10) Naukowcy twierdzą, że okna miał Erechtejon. To nieistniejąca już świątynia, poświęcona Atenie i Posejdonowi.

Okna – wskaźnik statusu społecznego?

11) W wielu kulturach i epokach wielkość i liczba okien w domu były bezpośrednim odzwierciedleniem zamożności i statusu właściciela. Im więcej i większe okna, tym bogatszy był dom. Wynikało to z wysokich kosztów produkcji szkła i trudności w jego transporcie. Do dziś w niektórych miastach zabytkowe kamienice różnią się liczbą okien na piętrach, co świadczyło o hierarchii społecznej mieszkańców.

Okna jako dzieła sztuki – od witraży po kinetyczne fasady

12) Od średniowiecznych katedr, gdzie kolorowe witraże opowiadały biblijne historie, po współczesne kinetyczne fasady, które zmieniają swój wygląd pod wpływem wiatru lub światła – okna zawsze były polem dla artystycznej ekspresji. Współczesne technologie pozwalają na tworzenie okien z wbudowanymi ekranami LED, które wyświetlają ruchome obrazy, lub okien reagujących na dotyk, stając się interaktywnymi powierzchniami.

Ewolucja okien. Od zwierzęcych błon do nowoczesnych szyb

13) Zanim w oknach pojawiły się szklane szyby, montowano błony żołądkowe zwierząt lub rybie pęcherze. Do środka przepuszczały jednak mało światła.

14) Szyby w oknach w Europie zaczęto montować od XVII wieku. Jednak pierwsze okna z szybami pojawiły się już ok. 100 r. n.e. Ówczesna technologia produkcji szkła nie pozwalała na robienie szyb o dużej przejrzystości. Były grube i niewiele było przez nie widać.

15) Z czasem w oknach ze szklanymi szybami zaczęto montować metalowe przegrody. Kilka zamontowanych obok szyb umożliwiało stworzenie większej powierzchni, która jeszcze lepiej doświetlała wnętrza.

16) Okna w dachach zaczęto montować od końca XIX wieku. Wynalazek zgłoszono do urzędu patentowego w Anglii, w 1894 roku. Określenie okna dachowe po raz pierwszy znalazło się w zgłoszeniu patentowym z 1931 roku, w Niemczech. Dachowe okna stały się popularne w latach 70. XX wieku.

17) Gdy na świecie coraz częściej stosowano plastik, trafił on także do przemysłu okiennego. Stworzono okna PCV (z polichlorku winylu). Są łatwe w konserwacji i mają służyć użytkownikom przez pół wieku.

18) Okna w samolotach pasażerskich montowano od samego początku. Po serii katastrof specjaliści doszli do wniosku, że te okna nie mogą mieć kształtu kwadratu lub prostokąta. Obrzeża muszą być zaokrąglone, dzięki czemu ciśnienie na dużej wysokości nie zniszczy okna. Dodamy przy okazji, że oknie samolotu jest malutka dziurka. Otwór służy regulacji ciśnienia w kabinie.

„Efekt cieplarniany” przez okno – dlaczego jest tak ważny?

19) Okna są kluczowe dla bilansu energetycznego budynku. Z jednej strony wpuszczają do środka cenne ciepło słoneczne (zwłaszcza zimą), co pozwala oszczędzać energię na ogrzewaniu. Z drugiej strony, jeśli są słabo izolowane, mogą być głównym źródłem strat ciepła. Dlatego nowoczesne okna, często z potrójnymi szybami i specjalnymi powłokami, są projektowane tak, by maksymalizować zyski cieplne zimą i minimalizować przegrzewanie latem.

Największe okno świata – w poszukiwaniu rekordów

20) Choć trudno jednoznacznie wskazać „największe okno”, to wiele drapaczy chmur i nowoczesnych budynków użyteczności publicznej konkuruje o ten tytuł. Przykładem są panoramiczne ściany ze szkła, często wykonane z pojedynczych tafli o powierzchni kilkudziesięciu metrów kwadratowych, które oferują zapierające dech w piersiach widoki i stwarzają wrażenie jedności z otoczeniem. Projektowanie i montaż takich gigantów to prawdziwe arcydzieło inżynierii.

Okna, które zaskakują: Kontrowersyjne klatki i kosmiczne tajemnice

21) W latach 30. XX wieku na zewnątrz budynków przy oknach montowano klatki. Do klatek wstawiano malutkie dzieci w łóżeczkach i zapobiegały wypadaniu dzieci. Klatki dziecięce opatentowano w 1922 roku i obecnie
ten wynalazek uważamy za bardzo kontrowersyjny.

22) Okna z PCV są cięższe, ale też tańsze od drewnianych. Mogą mieć dowolne kształty.

23) Nazwa „okno” jest wieloznaczna i kojarzy się nie tylko z budownictwem. Na przykład okno startowe, to przedział czasowy, gdy ma wystartować pojazd kosmiczny. Aby rakieta doleciała do Księżyc, okno startowe trwa 1,5 do 2,5 godziny.

24) Wole oko – to okno o owalnym kształcie, montowane u szczytu budynku, mające doświetlić wnętrze.

25) Koty drapią pazurami powierzchnie okien i luster. Jest to spowodowane tym, że widząc swoje odbicie są zaniepokojone. Wydaje im się, że widzą innego kota.

Okna w kosmosie są nie tylko dla widoków

26) W pojazdach kosmicznych, takich jak stacja ISS czy statki załogowe, okna są niezwykle zaawansowane technologicznie. Składają się z wielu warstw specjalnego szkła i materiałów kompozytowych, które chronią astronautów przed mikrometeoroidami, promieniowaniem UV i ekstremalnymi temperaturami. Co ciekawe, oprócz podziwiania Ziemi, służą również do precyzyjnych obserwacji naukowych i dokowania innych statków kosmicznych.

Okna świata: Japońskie innowacje i skandynawskie tradycje

27) Niektóre okienne szyby w wysokich budynkach w Japonii mają naklejony mały, czerwony trójkąt. To znak dla strażaków, że jest to najlepsze okno do wybicia. W przypadku gdyby zaszła taka konieczność z powodów bezpieczeństwa, gdy pojawi się strażak na drabinie strażackiej. Takie okna muszą mieć co najmniej 75 cm szerokości, a na parapetach nic nie może stać.

28) W Skandynawii popularnością cieszą się okna uchylne, otwierane na zewnątrz. Mieszkańcy Skandynawii oraz Holendrzy generalnie nie zasłaniają okien zasłonami, firankami czy roletami. Podobno aby pokazać innym, że nie mają nic do ukrycia. Na okiennych parapetach często stawiają dekoracyjne figurki.

29) Dawno temu oryginalne okna stworzyli Japończycy. Shoji, to drewniane okna z bambusa i papieru. Miało to znaczenie praktyczne. Lekkie i proste w montażu okna łatwo było wymienić na nowe, w przypadku trzęsienia ziemi i zniszczenia budynku. Podobne okna montowano też w innych krajach dalekiego wschodu.

30) Niektóre okna w Szwecji mają przymocowane lustra, przypominające lusterka montowane w samochodach. Podobno kiedyś je montowano, aby żona wypatrywała, czy jej mąż – marynarz wraca do domu.

Podsumujmy!

Okno w języku i kulturze – najpopularniejsze przysłowia

1. Wyrzucić kogoś drzwiami, to wróci oknem – o osobie niezwykle upartej, której nie da się zniechęcić.

2. Świat nie kończy się na twoim oknie – przypomnienie, że poza naszymi osobistymi problemami i wąskim punktem widzenia istnieje znacznie szersza rzeczywistość.

3. Wyrzucać pieniądze przez okno – o skrajnej niegospodarności i marnowaniu funduszy na niepotrzebne rzeczy.

4. Mieć okno na świat – posiadać dostęp do informacji, kontaktów lub technologii, które pozwalają poznawać odległe miejsca i kultury (dawniej mówiono tak np. o telewizji lub portach morskich).

5. Kiedy Bóg zamyka drzwi, to otwiera okno – polskie przysłowie niosące nadzieję, że nawet w beznadziejnej sytuacji zawsze znajdzie się jakieś alternatywne wyjście.

Ciekawostki o oknach: (c) Mieszkanie i dom Sadurski.com

Zobacz też:
> Roboty do mycia okien
> Ciekawostki o firankach