Od solanki do węgla. Niezwykła metamorfoza Jastrzębia-Zdroju

Jastrzębie-Zdrój to jedno z najbardziej specyficznych miast na mapie Górnego Śląska, którego tożsamość została rozdarta między dawną elegancją europejskiego kurortu a potęgą przemysłu ciężkiego. Jeszcze sto lat temu przyjeżdżano tu „do wód”, by leczyć dolegliwości w luksusowych łazienkach, dziś natomiast miasto jest jednym z filarów polskiego górnictwa, z dumnie działającą Jastrzębską Spółką Węglową na czele. Ta gwałtowna zmiana kierunku rozwoju, wymuszona odkryciem bogatych złóż węgla w latach 50. XX wieku, sprawiła, że Jastrzębie stało się urbanistycznym fenomenem – miejscem, gdzie neoklasycystyczne pałace sąsiadują z kopalnianymi szybami, a monumentalne bloki z wielkiej płyty przecinają dawne parkowe aleje. W 2026 roku miasto to odzyskuje swoją uzdrowiskową duszę, stawiając na rekreację i nowoczesne inhalatoria, nie zapominając o swojej kluczowej roli w historii walki o wolną Polskę. Poznaj fascynujące fakty i mniej oczywiste ciekawostki o Jastrzębiu-Zdroju.

Młode miasto z wielowiekową historią

Choć Jastrzębie-Zdrój uzyskało prawa miejskie stosunkowo niedawno, bo w 1963 roku, to korzenie tutejszych osad sięgają zamierzchłych czasów. To blisko 90-tysięczne miasto położone w południowej części województwa śląskiego, niemal na samej granicy z Czechami, przez wieki było spokojną enklawą rolniczą. Wszystko zmieniło się w połowie XIX wieku, gdy odkryto tu solankę jodowo-bromową. Niemiecka nazwa Bad Koenigsdorf-Jastrzemb zaczęła przyciągać kuracjuszy z całej Europy, a miasto rozkwitło jako modne uzdrowisko. Niestety, dynamiczny rozwój przemysłowy po II wojnie światowej przyniósł kres tej sielance. W 1994 roku Jastrzębie oficjalnie utraciło status uzdrowiska, co było ceną za eksploatację „czarnego złota”.

Dziedzictwo górnicze jest tu wszechobecne. Dawniej w mieście działało aż pięć kopalń: Pniówek, Moszczenica, Jastrzębie, Borynia i Zofiówka. Obecnie trzon wydobycia stanowi skonsolidowana Kopalnia Węgla Kamiennego „Borynia-Zofiówka-Jastrzębie”. Mniej oficjalną ciekawostką jest fakt, że podziemia miasta to prawdziwy labirynt chodników, których łączna długość mogłaby zawstydzić niejedno europejskie metro. Co więcej, Jastrzębie-Zdrój odegrało kluczową rolę w historii Solidarności – to tutaj 3 września 1980 roku podpisano Porozumienie Jastrzębskie, ostatnie z wielkich porozumień sierpniowych, które przypieczętowało wolnościowe dążenia robotników.

Park Zdrojowy – serce dawnego kurortu

Centralnym punktem, w którym czas zdaje się zwalniać, jest Park Zdrojowy im. doktora Mikołaja Witczaka, dawnego właściciela kurortu. Założony w 1861 roku park zajmuje 18 hektarów i jest podzielony na dwie kontrastujące ze sobą części: Geometryczną (Górną) oraz Krajobrazową (Dolną). To tutaj niegdyś skupiało się życie śmietanki towarzyskiej, a dziś spacerowicze mogą podziwiać odrestaurowane obiekty sanatoryjne. Ciekawostką historyczną jest fakt, że w latach 1955–1991 park nosił imię Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, co było efektem prac renowacyjnych prowadzonych tuż po wojnie. Szczęśliwie w 1993 roku wpisano go do rejestru zabytków, chroniąc jego unikalny drzewostan.

Jednym z najciekawszych budynków w parku jest dawny Zakład Przyrodoleczniczy Łazienki II, w którym dziś mieści się Galeria Historii Miasta. Warto zajrzeć do środka, by zobaczyć, jak wyglądało wyposażenie dawnych gabinetów zabiegowych. Kolejną perełką jest zabytkowy Hotel Dąbrówka, wybudowany w 1905 roku jako sanatorium. Po modernizacji w 1997 roku i dobudowaniu willi bocznych, stał się jednym z najbardziej prestiżowych miejsc w mieście, łączącym historyczny sznyt z nowoczesnym komfortem. Za budynkiem znajduje się urokliwy staw, który jest ulubionym miejscem fotografów ślubnych.

Inhalatoria i kopalniane szyby

Choć Jastrzębie-Zdrój statusu uzdrowiska już nie posiada, to od kilku lat skutecznie do tych tradycji nawiązuje. Od 2015 roku w Parku Zdrojowym działa nowoczesne, bezpłatne inhalatorium solankowe. Drewniana promenada przyciąga mieszkańców zapachem jodu, a solanka sprowadzana jest z pobliskiego Zabłocia. To doskonały przykład na to, jak miasto stara się zbalansować przemysłowy krajobraz prozdrowotną infrastrukturą. A krajobraz ten bywa surowy – górujące nad miastem szyby kopalniane to widok powszechny, który dla mieszkańców jest symbolem stabilizacji i lokalnej dumy.

Architektoniczne skarby: od pałacu po drewniany kościół

Zabytki Jastrzębia-Zdroju potrafią zaskoczyć swoją różnorodnością. Mało kto spodziewa się w górniczym mieście klasycystyczno-barokowego pałacu. Pałac Borynia, ukończony w drugiej połowie XVIII wieku, po burzliwych losach wojennych i okresie bycia biurowcem, trafił w ręce prywatne i obecnie pełni funkcję hotelu. Wokół niego rozpościera się park, w którym rośnie dąb pamiętający czasy sprzed budowy rezydencji – jego wiek ocenia się na ponad 300 lat. Innym unikalnym obiektem jest późnorenesansowy dwór obronny z 1605 roku przy ul. Klubowej, który przypomina o dawnych fortyfikacjach regionu.

Dla miłośników architektury sakralnej obowiązkowym punktem jest drewniany kościół pod wezwaniem św. Barbary i Józefa. Ta modrzewiowa świątynia z pierwszej połowy XVII wieku została przeniesiona na Osiedle Przyjaźń z Jodłownika i jest najstarszym kościołem w mieście. Z kolei Sanktuarium Opatrzności Bożej skrywa obraz „Oko Opatrzności Bożej”, który od lat przyciąga wiernych wierzących w jego cudowną moc. Na tutejszym cmentarzu spoczywają Witczakowie – rodzina, bez której Jastrzębie nigdy nie stałoby się uzdrowiskiem.

Sportowe życie i rekreacja

Współczesne Jastrzębie-Zdrój to także silny ośrodek sportowy. Miasto słynie z doskonałych siatkarzy i hokeistów, a infrastruktura rekreacyjna jest tu na najwyższym poziomie. Obok Parku Zdrojowego znajdują się obiekty MOSiR, w tym chętnie odwiedzane kąpielisko letnie. Dla rodzin z dziećmi to idealne miejsce na wakacyjny relaks, łączące baseny z wodnymi atrakcjami. Miłośnicy sportów zimowych mają do dyspozycji lodowisko Jastor, a Hala Widowiskowo-Sportowa regularnie gości najważniejsze wydarzenia sportowe w kraju. Jastrzębie-Zdrój, mimo utraty statusu uzdrowiska, pozostaje miastem dbającym o kondycję swoich mieszkańców, serwując im dawkę zdrowia w cieniu kopalnianych wież.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o Jastrzębie-Zdrój

• Czy Jastrzębie-Zdrój to nadal uzdrowisko? Formalnie status ten miasto utraciło w 1994 roku, jednak wciąż posiada Park Zdrojowy i nowoczesne inhalatoria solankowe dostępne dla mieszkańców.
• Z czego słynie miasto w historii Polski? Przede wszystkim z podpisania Porozumienia Jastrzębskiego w 1980 roku, które było kluczowe dla powstania „Solidarności”.
• Jakie są najważniejsze zabytki w Jastrzębiu? Do najważniejszych należą: Park Zdrojowy z zabudową sanatoryjną, Pałac w Boryni, drewniany kościół św. Barbary i Józefa oraz późnorenesansowy dwór obronny.

Ciekawostki o Jastrzębiu-Zdroju i zdjęcia: (c) Sadurski.com / Materiał opracowany w 2026 r.

Zobacz też:
> Urokliwa Polanica-Zdrój
> Tajemnice tężni w Ciechocinku
> Lądek-Zdrój: najstarsze uzdrowisko