W świecie przyrody nic się nie marnuje. To, co dla nas jest jedynie odpadem, dla zwierząt stanowi list miłosny, mapę terytorialną, system obronny, a czasem nawet… luksusowy materiał budowlany. Odchody zwierząt – Sadurski.com zaprasza w podróż po najbardziej zaskakujących aspektach zoologii, o których raczej nie przeczytasz w książkach
Dlaczego wombat robi kwadratowe kupy? Zagadka rozwiązana!
To pytanie, które polscy internauci wpisują w wyszukiwarkę Google tysiące razy miesięcznie. Wombat, uroczy torbacz z Australii, jest jedynym zwierzęciem na świecie, którego odchody mają kształt niemal idealnych sześcianów. Przez lata narosło wokół tego mnóstwo mitów – niektórzy żartobliwie sugerowali nawet, że wombaty mają kwadratowe odbyty. Prawda jest jednak znacznie bardziej fascynująca i ma swoje podłoże w fizjologii oraz ewolucji.
Wombaty to zwierzęta terytorialne o słabym wzroku, ale doskonałym węchu. Swoje odchody wykorzystują jako „tablice ogłoszeniowe”, układając je na szczytach skał, pni drzew czy przy wejściach do nor. W pofałdowanym terenie Australii okrągła kupa po prostu by się stoczyła. Sześcian zostaje tam, gdzie go położono.
Jak on robi kwadratowe bobki? Badania, za które naukowcy otrzymali nagrodę Ig Nobla, wykazały, że sekret tkwi w jelicie grubym. Ostatnie 8% jelita wombata charakteryzuje się zmienną elastycznością. Kiedy mięśnie się kurczą, dwie strony są sztywne jak guma, a dwie znacznie bardziej rozciągliwe. Podczas osuszania odchodów z wody (wombaty są mistrzami oszczędzania wilgoci), jelita formują masę w kanciaste bryły. W efekcie powstaje około 100 sześcianów na dobę – każdy o boku około 2 cm.
Gąsienica Hyles lineata: Granaty dymne w świecie owadów
Jeśli myślałeś, że kupa służy tylko do oznaczania terenu, poznaj gąsienicę zawisaka Hyles lineata. Dla tego małego stworzenia odchody są elementem mechanizmu przetrwania. Gąsienica ta wypracowała strategię „rozproszenia uwagi”. Jej odchody przypominają małe owoce lub granaty.
Drapieżniki, takie jak osy czy ptaki, często namierzają ofiary po zapachu świeżych odchodów. Gąsienica Hyles lineata potrafi wystrzeliwać swoje odchody na znaczną odległość od miejsca, w którym aktualnie żeruje. Dzięki temu oszustwu drapieżnik atakuje „granat” na ziemi, podczas gdy gąsienica bezpiecznie konsumuje liść kilka metrów dalej. To jedna z najbardziej kreatywnych form kamuflażu zapachowego w świecie owadów.
Ciekawostka: Które zwierzę zjada swoje odchody?
Najbardziej znanym przykładem tego zjawiska jest królik, u którego proces ten nazywamy autokoprofagią i jest on niezbędny do przeżycia. Zwierzęta te wydalają specjalny rodzaj miękkich odchodów, zwanych cekotrofami, które zjadają natychmiast po wydaleniu, aby odzyskać kluczowe witaminy z grupy B oraz białko wytworzone przez bakterie w jelicie ślepym. Bez tego „wtórnego obiegu” układ pokarmowy królika nie byłby w stanie w pełni przyswoić składników odżywczych z ciężkostrawnej, roślinnej diety.
Kaszalot i ambra: Pachnące miliony z głębin
To chyba najbardziej luksusowy przykład w całym zestawieniu. Ambra to substancja powstająca w przewodzie pokarmowym kaszalotów. Choć potocznie nazywa się ją „wymiotami wieloryba”, w rzeczywistości jest to patologiczna wydzielina jelitowa, która powstaje w wyniku podrażnienia śluzówki przez niestrawione dzioby kałamarnic.
Świeża ambra pachnie fekaliami i jest czarna, ale pod wpływem słonej wody i słońca, dryfując latami po oceanie, twardnieje i nabiera szlachetnego, morskiego aromatu. Dla przemysłu perfumiarskiego jest „płynnym złotem” – utrwala zapachy najdroższych marek świata. Znalezienie bryłki ambry na plaży może uczynić znalazcę milionerem. To niesamowity paradoks natury: składnik luksusowych perfum zaczyna życie jako problem trawienny wieloryba.
Papugoryba: Architekt białych plaż
Marzycie o wakacjach na białym, drobnym piasku Malediwów? Musicie wiedzieć, że w dużej mierze stąpacie po… przetrawionym koralowcu. Papugoryby żywią się glonami porastającymi martwe rafy koralowe. Przy okazji odgryzają potężnymi dziobami kawałki wapiennego szkieletu koralowca.
Ponieważ ich organizmy nie trawią wapienia, wydalają go w formie drobnego, białego piasku. Jedna dorosła papugoryba potrafi wyprodukować nawet 300-400 kilogramów piasku rocznie. Całe ekosystemy wysp koralowych opierają się na tym procesie. Bez „pracy” tych ryb, wiele rajskich plaż po prostu by nie istniało.
Leniwiec: Tygodniowe wyzwanie i ryzyko śmierci
Dla leniwca wizyta w toalecie to sprawa życia i śmierci. Te zwierzęta schodzą z bezpiecznych koron drzew na ziemię tylko raz w tygodniu, właśnie po to, by się załatwić. Na dole są bezbronne wobec drapieżników (jaguarów czy ocelotów). Dlaczego więc nie robią tego z góry?
Naukowcy podejrzewają, że to element skomplikowanej symbiozy. W futrze leniwca żyją ćmy, które składają jaja w jego odchodach. Gdy leniwiec schodzi na ziemię, ćmy mogą bezpiecznie złożyć jaja, a w zamian dostarczają do futra leniwca składniki odżywcze, które wspierają wzrost glonów (którymi leniwiec czasem się dokarmia). Podczas jednej takiej „sesji” leniwiec może stracić nawet 30% swojej masy ciała.
Zestawienie zwierzęcych kup. Rekordziści i dziwadła
| Zwierzę | Specyficzna cecha | Funkcja / Skutek |
| Słoń | Ogromna ilość (do 100 kg/doba) | Z ich odchodów produkuje się wysokiej jakości papier (eko-opcja). |
| Puchacz | Wypluwki | Zawierają całe szkielety ofiar; idealne narzędzie dla biologów badających dietę ptaków. |
| Pingwin Adeli | Ciśnienie wystrzału | Potrafią wystrzelić odchody na odległość 40 cm, by nie brudzić gniazda. |
| Gekon | Dwuipółkolorowa kupa | Składa się z ciemnej części (pokarm) i białej (kwas moczowy – gekony nie sikają). |
Hipopotam: Podwodny helikopter
Jeśli kiedykolwiek będziecie w zoo podczas karmienia hipopotamów, trzymajcie się z daleka od tyłu wybiegu. Hipopotamy wykorzystują swój ogon jak wentylator, szybko nim machając podczas defekacji. Rozpryskują w ten sposób odchody na ogromną odległość. Nie jest to jednak brak kultury, lecz precyzyjne znakowanie granic terytorium w rzece. Dzięki temu inne samce wiedzą, gdzie kończy się królestwo danego osobnika.
Na zakończenie: Odchody jako klucz do ekosystemu
Jak widać, tag odchody zwierząt to kopalnia wiedzy o adaptacji, ewolucji i przetrwaniu. Od sześciennych drogowskazów wombata, przez piasek na tropikalnych plażach, aż po luksusowe perfumy – natura udowadnia, że każdy element cyklu życia ma swoje głębokie uzasadnienie. Następnym razem, gdy usłyszycie o „kwadratowej kupie”, będziecie już wiedzieć, że to nie żart, ale genialny wynalazek australijskiej fauny.
Odchody zwierząt: (c) Zwierzęta Sadurski.com / GM
NOTA PRAWNA: Powyższy materiał ma charakter popularnonaukowy i edukacyjny. Informacje o właściwościach ambry czy procesach biologicznych opierają się na aktualnej wiedzy zoologicznej. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za próby samodzielnego poszukiwania ambry bez znajomości lokalnych przepisów dotyczących ochrony ssaków morskich.
Zobacz też:
> Ciekawe fakty o robieniu kupy
> Penis – piąta noga słonia
