Larwy muchy śrubowej wgryzają się w żywą tkankę, powodując bolesne rany i niszcząc ciało od wewnątrz. Ten pasożytniczy owad, znany z ataków na zwierzęta, coraz częściej trafia na człowieka w regionach tropikalnych, budząc obawy przed rozprzestrzenianiem się infestacji. Ostatni przypadek w USA pokazuje, jak podróże mogą sprowadzić muchę śrubową do nowych obszarów, gdzie jej larwy żerują na ludzkim ciele
Biologia muchy śrubowej
Mucha śrubowa, naukowo zwana: Cochliomyia hominivorax, należy do rodziny muchówek i wyróżnia się unikalnym cyklem życiowym, który czyni ją groźnym pasożytem. Dorosłe osobniki osiągają długość do 15 milimetrów, z metalicznie zielonym tułowiem i pomarańczowymi oczami, co nadaje im charakterystyczny wygląd. Samice muchy śrubowej składają nawet 300 jaj na raz, preferując świeże rany, błony śluzowe lub nawet drobne zadrapania na skórze. Jaja te wylęgają się w ciągu zaledwie kilku godzin, a larwy natychmiast zaczynają żerować, wgryzając się w tkankę niczym miniaturowe śruby – stąd nazwa gatunku. Proces ten trwa od pięciu do siedmiu dni, po czym larwy opuszczają gospodarza, spadając na ziemię, by zakopać się i przepoczwarzyć w dorosłe muchy.
Cykl życiowy muchy śrubowej jest ściśle powiązany z ciepłym klimatem, gdzie temperatura powyżej 20 stopni Celsjusza przyspiesza jej rozwój. W naturalnym środowisku mucha śrubowa występuje głównie w Ameryce Środkowej i Południowej, a także na Karaibach, gdzie infestuje (wnika do ciała) dzikie zwierzęta, np. jelenie i ptaki. Larwy muchy śrubowej nie zadowalają się martwą tkanką – one celowo atakują żywe mięso, wydzielając enzymy trawienne, które rozpuszczają skórę i mięśnie. To czyni muchę śrubową jednym z najbardziej destrukcyjnych pasożytów wśród owadów, zdolnym do spowodowania śmierci gospodarza w ciągu tygodnia, jeśli infestacja jest masowa. Badania pokazują, że jedna samica muchy śrubowej może złożyć jaja nawet trzy razy w życiu, co potęguje potencjał rozprzestrzeniania się.
Historia muchy śrubowej obejmuje fascynujące epizody eradykacji (wyjaśnienie słowa pod artykułem). W latach 50. XX wieku mucha śrubowa siała spustoszenie wśród stad bydła w USA, powodując straty liczone w miliardach dolarów. Naukowcy opracowali wówczas metodę sterylnych owadów – wypuszczano miliony wysterylizowanych samców, co przerwało cykl rozrodczy. Dzięki temu mucha śrubowa zniknęła z Ameryki Północnej na dekady, ale globalne ocieplenie i podróże ułatwiają jej powrót. Nazwa „hominivorax”, oznaczająca „zjadacza człowieka”, pochodzi od pierwszego opisanego przypadku w 1858 roku, gdy larwy muchy śrubowej znaleziono w ludzkim ciele. Dziś mucha śrubowa pozostaje pod ścisłym nadzorem weterynaryjnym, bo jej larwy mogą przenosić bakterie, komplikując infekcje.
Przypadki infestacji muchą śrubową u ludzi
Infestacje muchą śrubową u ludzi zdarzają się rzadko, ale ich liczba rośnie wraz z turystyką do endemicznych regionów. W 2025 roku Departament Zdrowia i Opieki Społecznej w USA potwierdził pierwszy przypadek muchy śrubowej u osoby, która wróciła z Salwadoru. Larwy muchy śrubowej wykryto 4 sierpnia, a pacjent zgłosił się z bolesną raną, gdzie pasożyty żerowały na żywej tkance. Amerykańskie Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) podkreślają, że mucha śrubowa atakuje przede wszystkim zwierzęta gospodarskie, ale ludzie z otwartymi ranami są narażeni podczas kontaktu z bydłem czy końmi.
W Ameryce Południowej przypadki muchy śrubowej u ludzi dokumentowano od lat. Na przykład w Brazylii w 2011 roku odnotowano 22 infestacje, głównie u osób w wieku od 3 do 71 lat. Larwy muchy śrubowej często osiedlają się w nosie, uszach czy oczach, powodując neuromyiasis – rzadką formę, gdzie pasożyty docierają do nerwów. Jeden z opisanych przypadków dotyczył podróżnika, u którego larwy muchy śrubowej wgryzły się w ranę na nodze po ukąszeniu komara, rozprzestrzeniając się na kilka centymetrów w głąb ciała! W Kostaryce w 2024 roku epidemia muchy śrubowej dotknęła tysiące zwierząt, a kilka osób zgłosiło infestacje po pracy na farmach.
Mucha śrubowa nie przenosi się bezpośrednio między ludźmi, ale jej larwy mogą migrować w ciele, powodując wtórne infekcje bakteryjne. W Panamie w ostatnich latach zarejestrowano wzrost przypadków muchy śrubowej u bezdomnych, którzy mają zaniedbane rany. Larwy muchy śrubowej potrafią przetrwać w ciele do tygodnia, zanim opadną, ale w tym czasie rana powiększa się dramatycznie. Służba Inspekcji Zdrowia Zwierząt i Roślin w USA opisuje, jak larwy muchy śrubowej używają haczykowatych aparatów gębowych do rozrywania tkanek, co przypomina wkręcanie śruby w drewno.
Mucha śrubowa – objawy po jej ataku
Objawy infestacji muchą śrubową pojawiają się szybko, zwykle w ciągu 24 godzin od złożenia jaj. Początkowo rana swędzi i boli, a potem wydziela się z niej krwawa lub ropna substancja o nieprzyjemnym zapachu. Larwy muchy śrubowej, osiągające do 17 milimetrów, są widoczne jako białe, wijące się robaki, które drążą tunele w skórze. Pacjenci opisują uczucie ruchu pod skórą, co wywołuje silny dyskomfort i niepokój.
W zaawansowanych stadiach infestacji muchą śrubową rana pogłębia się, prowadząc do obrzęku, gorączki i utraty apetytu. Jeśli larwy muchy śrubowej zaatakują nos lub oczy, mogą spowodować krwawienie, problemy z widzeniem lub nawet uszkodzenia nerwów. W jednym z brazylijskich przypadków pacjent stracił część małżowiny usznej przez żerowanie larw muchy śrubowej. Infestacja może trwać do 10 dni, jeśli nie interweniować, a wtórne zakażenia bakteriami jak Staphylococcus potęgują zniszczenia.
Leczenie infestacji muchą śrubową
Leczenie tego, co wyprawia mucha śrubowa wymaga natychmiastowej interwencji medycznej, by uniknąć powikłań. Podstawową metodą jest manualne lub chirurgiczne usunięcie larw muchy śrubowej, często pod znieczuleniem miejscowym. Eksperci ostrzegają przed samodzielnymi próbami, bo niekompletne usunięcie może pogorszyć sytuację. W niektórych przypadkach stosuje się ivermectin doustnie, by sparaliżować larwy muchy śrubowej i ułatwić ich ekstrakcję.
Po usunięciu larw muchy śrubowej ranę oczyszcza się antybiotykami, by zapobiec infekcjom. W USA, gdzie mucha śrubowa jest rzadka, lekarze współpracują z CDC, by potwierdzić gatunek. W endemicznych krajach leczenie muchy śrubowej obejmuje opatrunki z substancjami odstraszającymi owady. Brak zatwierdzonych leków FDA na muchę śrubową oznacza, że terapia opiera się na procedurach weterynaryjnych dostosowanych do ludzi.
Zapobieganie spotkaniom z muchą śrubową
Zapobieganie infestacjom muchą śrubową zaczyna się od ochrony ran w tropikalnych regionach. Noszenie długich ubrań i stosowanie repelentów z DEET ogranicza dostęp muchy śrubowej do skóry. Podróżnicy do Ameryki Środkowej powinni unikać kontaktu z zwierzętami gospodarskimi, gdzie mucha śrubowa jest powszechna.
Higiena ran jest kluczowa – szybkie opatrywanie zadrapań zapobiega składaniu jaj przez muchę śrubową. W rolnictwie programy sterylnych owadów kontrolują populację muchy śrubowej, co zmniejsza ryzyko dla ludzi. Monitorowanie podróży i raportowanie podejrzanych ran pomaga w szybkiej reakcji na muchę śrubową.
Słowniczek
Eradykacja oznacza całkowite wyeliminowanie, usunięcie lub zniszczenie czegoś, najczęściej stosowane w kontekście biologicznym, medycznym lub ekologicznym. W odniesieniu do „epizodów eradykacji” muchy śrubowej, termin ten opisuje celowe działania mające na celu wyginięcie tego gatunku w określonym obszarze, np. poprzez wprowadzenie sterylnych osobników, jak miało to miejsce w USA w latach 50. XX wieku. Eradykacja różni się od zwykłej kontroli populacji, ponieważ jej celem jest trwałe pozbycie się problemu, a nie tylko jego ograniczenie. W kontekście pasożytów, takich jak mucha śrubowa, eradykacja oznacza eliminację populacji owada, by zapobiec dalszym infestacjom. Przykładem jest program sterylnych owadów, który niemal całkowicie usunął muchę śrubową z Ameryki Północnej na kilka dekad.
Iinfestacja oznacza proces zasiedlania, zarażania lub opanowywania organizmu, miejsca czy przedmiotu przez szkodliwe organizmy, takie jak pasożyty, owady czy gryzonie. W kontekście biologicznym, np. w odniesieniu do muchy śrubowej, infestacja oznacza, że larwy lub inne organizmy pasożytnicze wnikają do ciała żywiciela (człowieka lub zwierzęcia) i zaczynają się w nim rozwijać, powodując szkody. Używa się go, by opisać sytuację, w której szkodniki aktywnie kolonizują lub niszczą tkanki, środowisko czy zasoby. W języku polskim czasownik „infestuje” jest rzadziej stosowany niż rzeczownik „infestacja”, ale oznacza czynność związaną z tym procesem. Przykładowo: „Mucha śrubowa infestuje rany, składając w nich jaja”.
Mucha śrubowa: (c) Sadurski.com / GR
Zobacz też:
> Niewyjaśnione zagadki świata
> Czy podróże w czasie są możliwie?
