Rekiny od wieków budzą w nas mieszankę lęku i fascynacji. Choć popkultura, z kultowymi „Szczękami” na czele, wykreowała wizerunek bezlitosnych morderców, rzeczywistość tych zwierząt jest znacznie bardziej złożona i zdumiewająca. Jako jedne z najstarszych stworzeń na naszej planecie, rekiny stanowią fundament morskich ekosystemów. Poznaj ciekawostki o rekinach, które całkowicie zmienią Twój sposób patrzenia na tych „panów mórz i oceanów”
Władcy czasu: Rekiny starsze niż dinozaury
Kiedy myślimy o prehistorycznych stworzeniach, pierwszym skojarzeniem są zazwyczaj dinozaury. Jednak z perspektywy ewolucyjnej, rekiny to prawdziwi weterani. Pojawiły się na Ziemi około 450 milionów lat temu. Oznacza to, że pływały w oceanach na długo przed tym, zanim pierwszy dinozaur postawił stopę na lądzie, a nawet zanim rośliny w pełni skolonizowały kontynenty.
To, że przetrwały pięć wielkich wymierań, świadczy o ich niesamowitych zdolnościach adaptacyjnych. Dziś rekiny zamieszkują absolutnie wszystkie morza świata – od lodowatych wód Arktyki po tropikalne laguny. Ich różnorodność gatunkowa jest zdumiewająca. Z jednej strony mamy gigantów, takich jak rekin wielorybi, który może osiągać nawet 18 metrów długości, a z drugiej strony miniaturowe gatunki, jak Squaliolus laticaudus czy Eridacnis radcliffei, które mierzą zaledwie od 16 do 22 centymetrów i mieszczą się w ludzkiej dłoni.
Anatomia doskonała: Szczęki i zęby, które nie znają limitów
Jednym z najbardziej unikalnych aspektów fizjologii rekina jest budowa jego aparatu gębowego. W przeciwieństwie do ssaków, szczęka rekina nie jest na stałe połączona z czaszką. Jest ona zawieszona na więzadłach i mięśniach, co pozwala rekinowi na „wysunięcie” szczęk do przodu podczas ataku. Dzięki tej mobilności zwierzę może połknąć ofiarę znacznie większą, niż sugerowałaby to budowa jego pyska.
Siła, z jaką te drapieżniki zaciskają swoje szczęki, jest porażająca. Szacuje się, że u osobnika o długości około 3 metrów, nacisk może wynosić nawet 3 tony na centymetr kwadratowy. To kilkanaście razy więcej niż u dorosłego mężczyzny. Jednak prawdziwym fenomenem są zęby. Rekin posiada ich nawet 3 tysiące, ułożonych w kilku rzędach (niczym na taśmie produkcyjnej). Co najważniejsze, zęby te mają nieograniczoną zdolność regeneracji. Gdy jeden wypadnie lub zostanie uszkodzony, na jego miejsce natychmiast przesuwa się kolejny z tylnego rzędu. W ciągu całego życia rekin może zużyć tysiące zębów, zachowując przy tym idealną ostrość „garnituru” do polowania.
Superzmysły: Jak rekiny widzą i słyszą ocean?
Rekiny to maszyny do wykrywania zdobyczy, wyposażone w zmysły, które z perspektywy człowieka wydają się nadprzyrodzone. Ich węch jest legendarny – czułe receptory pozwalają im wyczuć pojedynczą kroplę krwi w objętości wody równej basenowi olimpijskiemu. To sprawia, że ranny morski ssak nie ma szans na ukrycie się przed drapieżnikiem.
Równie imponujący jest ich słuch. Rekiny potrafią zarejestrować niskie częstotliwości dźwięków generowane przez poruszające się ryby z odległości nawet kilku kilometrów. Do tego dochodzi wzrok, przystosowany do widzenia w słabym świetle, oraz unikalny zmysł elektrorecepcji, pozwalający wyczuwać impulsy elektryczne generowane przez bicie serca ofiary ukrytej pod piaskiem.
Ciekawostką jest również sposób poruszania się. Większość gatunków musi znajdować się w ciągłym ruchu. Dlaczego? Ponieważ nie posiadają one pęcherza pławnego (który pomaga rybom kostnoszkieletowym unosić się w toni) oraz ich system oddechowy wymaga przepływu wody przez skrzela wymuszonego ruchem postępowym. Jeśli rekin przestanie płynąć, po prostu opadnie na dno i udusi się z braku tlenu.
Ciekawostki o rekinach: Od planktonu po kanibalizm
Mimo że „ulubionym przysmakiem” wielu dużych gatunków, jak rekin biały, są bogate w tłuszcz foki, to dieta tych zwierząt jest bardzo zróżnicowana. Co ciekawe, nie wszystkie rekiny są mięsożerne w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Największy z nich, rekin wielorybi, jest łagodnym olbrzymem żywiącym się planktonem i drobnymi rybami. Mechanizm jego odżywiania jest imponujący: w ciągu doby potrafi on przefiltrować przez swoje skrzela 1,5 miliona litrów wody. Dla porównania, jest to ilość wody, którą zużywa średnio tysiąc polskich rodzin w ciągu jednego dnia!
W świecie rekinów występuje również zjawisko, które budzi grozę – kanibalizm. Niektóre gatunki zjadają mniejszych przedstawicieli swojego rodzaju. Co więcej, u niektórych rekinów (np. tawroszy) kanibalizm zaczyna się już w łonie matki, gdzie najsilniejsze embriony zjadają słabsze rodzeństwo jeszcze przed przyjściem na świat.
Skoro o potomstwie mowa, warto wspomnieć o różnorodności metod rozrodczych. Rekiny mogą być:
Jajorodne – składają jaja w twardych otoczkach (często nazywanych „torebkami syreny”).
Żyworodne – młode rozwijają się w ciele matki i rodzą się w pełni ukształtowane.
Jajożyworodne – młode wykluwają się z jaj jeszcze wewnątrz organizmu matki.
Dzięki tym różnym strategiom, niektóre gatunki, jak rekin biały, mogą dożywać sędziwego wieku – udokumentowano przypadki osobników żyjących nawet 70 lat.
Rekin i człowiek: Obalamy mity o krwiożerczych bestiach
To, co najbardziej interesuje opinię publiczną, to zazwyczaj relacja rekin-człowiek. Statystyki są jednak zaskakujące i zdecydowanie przemawiają na korzyść tych ryb. Czy wiesz, że rocznie z powodu kontaktu z rekinem ginie zaledwie 5 do 10 osób na całym świecie? To liczba drastycznie mniejsza niż liczba zgonów spowodowanych przez użądlenia pszczół, uderzenia piorunem czy nawet spadające orzechy kokosowe.
Większość ataków ma miejsce blisko brzegu, zazwyczaj do 30 metrów od lądu, gdzie ludzie najczęściej korzystają z kąpieli. Około 10% ofiar to surferzy lub nurkowie. Dlaczego rekiny ich atakują? Najczęściej jest to wynik pomyłki. Deska surfingowa widziana z dołu, przez taflę wody, ma kształt i sylwetkę niemal identyczną jak foka – główny cel polowań drapieżnika.
Jeśli kiedykolwiek znajdziesz się w sytuacji zagrożenia, eksperci od behawioru rekinów mają jedną kluczową radę: należy zachować spokój i udawać martwego. Gwałtowne ruchy i pluskanie wodą tylko utwierdzają rekina w przekonaniu, że ma do czynienia z ranną, łatwą zdobyczą.
Niezwykłe kształty: Rekin młot i inni dziwni krewniacy
Wśród setek gatunków jeden wyróżnia się szczególnie swoją sylwetką. Rekin młot (głowomłot pospolity) posiada głowę o charakterystycznym, spłaszczonym kształcie przypominającym młot. Ta nietypowa budowa nie jest tylko kaprysem natury – szeroko rozstawione oczy i nozdrza zapewniają mu panoramiczne pole widzenia oraz lepszą orientację w przestrzeni podczas polowania w przybrzeżnych strefach Oceanu Spokojnego, Atlantyckiego i Indyjskiego. Te imponujące ryby mogą osiągać do 5 metrów długości.
Ciekawostki o rekinach: (c) Sadurski.com
Zobacz też:
> Wieloryb ciekawostki
> Zęby zwierząt ciekawostki
> Niesamowite ciekawostki o zwierzętach
Kolejne zdjęcia rekinów
