Złoto od wieków pełni rolę uniwersalnego miernika wartości i bezpiecznej przystani w czasach niepewności. Współczesne skarbce świata, takie jak Fort Knox w USA, Bank Anglii w Londynie czy Bank Rosji w Moskwie, są nie tylko magazynami tego cennego kruszcu, ale także symbolami potęgi gospodarczej i stabilności finansowej. W dobie globalnych kryzysów, wojen i napięć geopolitycznych, rezerwy złota są ważnym elementem strategii banków centralnych. Ile złota jest zdeponowanego na świecie? Które kraje mają największe rezerwy? Gdzie jest przechowywane i co wpływa na jego ilość? Co ze złotem Polski i Rosji, w kontekście agresji na Ukrainę?
Całkowita ilość zdeponowanego złota na świecie
Według danych Światowej Rady Złota (World Gold Council) na koniec 2024 roku, banki centralne na całym świecie posiadały około 36 699 ton złota. Ta liczba reprezentuje oficjalne rezerwy zgromadzone przez państwa i instytucje międzynarodowe, takie jak Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW), który posiada 2814 ton. Zdeponowana ilość złota, to około 17–20% całego złota wydobytego w historii ludzkości, szacowanego na 190 040 ton (stan z 2019 roku, z niewielkim wzrostem w kolejnych latach). Pozostała część znajduje się w rękach prywatnych – w biżuterii, przemyśle, inwestycjach i nielegalnym obrocie.
Złoto w bankach centralnych pełni funkcję zabezpieczenia przed inflacją, kryzysami finansowymi i utratą wartości walut fiducjarnych, takich jak dolar czy euro. W czasach, gdy systemy monetarne oparte na standardzie złota odeszły w przeszłość, kruszec ten nadal jest postrzegany jako „ostatnia deska ratunku” w sytuacjach ekstremalnych. Jego wartość rynkowa na dzień 5 kwietnia 2025 roku, przy cenie około 2900 USD za uncję trojańską, wynosi dla tych 36 699 ton około 3,4 biliona dolarów. To ogromna suma, która podkreśla znaczenie złota w globalnej gospodarce.
Największe rezerwy złota. Liderzy i ich zasoby
Niektóre kraje zgromadziły imponujące ilości złota, co odzwierciedla ich siłę ekonomiczną i strategiczną politykę monetarną. Oto lista największych posiadaczy rezerw złota na świecie (dane na 2024 rok, z uwzględnieniem trendów do 2025 roku):
Stany Zjednoczone: 8133,5 tony
USA od dekad są liderem w tej kategorii. Złoto stanowi około 78% ich rezerw walutowych, co jest jednym z najwyższych wskaźników na świecie. Wartość tych rezerw to około 426 miliardów USD przy obecnych cenach rynkowych. Amerykańskie złoto jest symbolem dominacji dolara jako globalnej waluty rezerwowej.
Niemcy: 3352,3 tony
Drugie miejsce zajmuje Niemcy, które przechowują swoje złoto głównie w kraju, po repatriacji znacznej części z USA i Francji w latach 2013–2017. Stanowi ono 66% rezerw walutowych, a jego wartość to około 175 miliardów USD.
Włochy: 2451,8 tony
Włoskie rezerwy, przechowywane głównie w Rzymie, to 62,9% ich aktywów rezerwowych. Wartość wynosi około 128 miliardów USD. Włochy utrzymują stabilny poziom złota od lat, nie dokonując znaczących zakupów ani sprzedaży.
Francja: 2436,9 tony
Francuskie złoto, składowane w Paryżu w skarbcu Banque de France, to 57,8% rezerw. Jego wartość sięga 127 miliardów USD. Francja, podobnie jak Włochy, trzyma się polityki stabilności w tym zakresie.
Rosja: 2332,7 tony
Rosja plasuje się na piątym miejscu, z wartością około 122 miliardów USD. Złoto stanowi 26% jej rezerw, co jest wynikiem intensywnych zakupów w ostatniej dekadzie, choć ostatnie lata przyniosły spadek z powodu sankcji oraz finansowania wojny w Ukrainie. Podana liczba jest mniejsza i jest to jeden z drażliwych tematów ukrywanych przez Putina przed rosyjską opinią publiczną i światem.
Chiny: 2191,5 tony
Chiny systematycznie zwiększają rezerwy, dążąc do dywersyfikacji od dolara. Złoto to zaledwie 3,2% ich ogromnych rezerw walutowych, ale w wartości absolutnej daje to 114 miliardów USD.
Inne znaczące kraje mające rezerwy złota, to Szwajcaria (1040 ton), Japonia (846 ton), Indie (795 ton) i Holandia (612 ton). Te liczby pokazują, że złoto jest szczególnie ważne dla krajów o rozwiniętych gospodarkach lub tych, które dążą do uniezależnienia się od zachodnich walut.
Czy rezerwy złota rosną czy maleją? Czynniki wpływające na zmiany
Od 2010 roku banki centralne na świecie są netto nabywcami złota, co oznacza, że kupują więcej niż sprzedają. W 2023 roku zakupiono rekordowe 1037 ton, a trend ten utrzymuje się w 2024 i 2025 roku, choć w różnym tempie w zależności od kraju. Na przykład Chiny i Indie zwiększają zasoby, by zdywersyfikować swoje rezerwy i zmniejszyć zależność od dolara. Z kolei kraje zachodnie, jak USA czy Niemcy, utrzymują stabilny poziom, rzadko dokonując dużych transakcji.
Czynniki wpływające na zmiany w rezerwach złota obejmują:
Napięcia geopolityczne: Wojny, takie jak konflikt na Ukrainie, czy rywalizacja USA–Chiny, skłaniają kraje do gromadzenia złota jako zabezpieczenia.
Inflacja i słabnące waluty: Wzrost cen i spadek zaufania do dolara czy euro zwiększają popyt na kruszec.
Polityka monetarna: Kraje takie jak Rosja czy Chiny kupują złoto, by wzmocnić swoją pozycję w globalnym systemie finansowym.
Sankcje i ograniczenia handlowe: Państwa objęte sankcjami, jak Rosja, mogą sprzedawać złoto, by finansować swoje potrzeby.
Koszty wydobycia i podaż: Spadek wydobycia złota (np. o 1% w 2019 roku) podnosi jego wartość i zachęca do zakupów.
W efekcie rezerwy rosną w krajach rozwijających się i tych o ambicjach globalnych, ale maleją tam, gdzie presja ekonomiczna zmusza do sprzedaży, jak w przypadku Rosji po 2022 roku.
Gdzie przechowywane jest złoto świata?
Złoto banków centralnych jest składowane głównie w kilku lokalizacjach świata, które łączą bezpieczeństwo z dostępem do rynków finansowych. Oto najważniejsze skarbce ze złotem:
Fort Knox, Kentucky, USA: Przechowuje 4583 tony złota USA. To militarny obiekt o legendarnym statusie, otoczony mitami i teoriami spiskowymi.
Federal Reserve Bank, Nowy Jork, USA: Około 6000 ton, w tym złoto USA (418 ton) i wielu krajów, np. Niemiec czy Holandii. Położenie w centrum finansowym świata ułatwia handel.
Bank Anglii, Londyn, Wielka Brytania: 5100 ton, w tym złoto brytyjskie (310 ton) i depozyty ponad 70 krajów, np. Polski. To historyczne centrum obrotu złotem.
Banque de France, Paryż, Francja: 2436 ton francuskiego złota, w podziemnym skarbcu w centrum Paryża.
Bank Rosji, Moskwa i Sankt Petersburg: 2332 tony, w pełni repatriowane do kraju po latach przechowywania za granicą.
People’s Bank of China, Pekin: 2191 ton, trzymane w Chinach dla bezpieczeństwa narodowego.
Wiele krajów dywersyfikuje lokalizacje, aby zminimalizować ryzyko geopolityczne. Na przykład Niemcy repatriowały złoto z Nowego Jorku i Paryża, a Polska sprowadziła część z Londynu. Skarbce te są fortecami z zaawansowanymi systemami ochrony – od uzbrojonych strażników po technologie biometryczne.
Polskie złoto: Ile mamy i gdzie?
Polska posiada obecnie 448,2 tony złota (dane NBP na koniec 2024 roku), co plasuje ją na 11. miejscu w Europie i około 15.–17. na świecie (w zależności od metodologii). Wartość tych rezerw to około 41 miliardów USD przy cenie 2900 USD za uncję. To znaczący wzrost w porównaniu z 2018 rokiem, kiedy Polska miała 102,9 tony. W 2019 roku NBP repatriował 100 ton z Londynu, a w 2023 roku dokupiono 130 ton, co świadczy o strategii wzmacniania rezerw w niespokojnych czasach.
Z 448,2 ton około 75% (336 ton) przechowywane jest za granicą – głównie w Banku Anglii w Londynie i Rezerwie Federalnej w Nowym Jorku. Te lokalizacje zapewniają płynność i dostęp do rynków finansowych. Pozostałe 25% (112 ton) znajduje się w Polsce, w skarbcach NBP, co jest wynikiem repatriacji i polityki dywersyfikacji. Prezes NBP Adam Glapiński zapowiedział dążenie do 20% udziału złota w rezerwach walutowych (obecnie 12,3%), co może oznaczać dalsze zakupy.
Rosja: Stopnienie rezerw po agresji na Ukrainę
Rosja weszła w 2022 rok z rezerwami złota na poziomie około 2300–2350 ton, co było wynikiem dekady intensywnych zakupów (np. 199 ton w 2016 roku). Złoto stanowiło wtedy 21–26% jej rezerw walutowych, wartych około 630 miliardów USD. Po inwazji na Ukrainę 24 lutego 2022 roku Zachód nałożył sankcje, zamrażając połowę rosyjskich rezerw walutowych (około 300 miliardów USD) i odcinając Rosję od rynków złota w Londynie.
W efekcie Rosja zaczęła sprzedawać złoto, by finansować wojnę, wspierać rubla i omijać sankcje. Szacunki wskazują, że od 2022 roku rezerwy mogły zmaleć o 50–100 ton, choć dokładne dane są tajne. W 2022 roku Bank Rosji powiązał rubla ze złotem (1 gram = 5000 rubli), co zwiększyło presję na zasoby. Jednocześnie wydobycie złota w Rosji (około 330 ton rocznie) nie wystarcza, by zrekompensować spadek, a rezerwy rosyjskich złóż szacuje się na 7500–8000 ton, co może wyczerpać się w ciągu 20–30 lat, przy obecnym tempie.
Znaczenie złota w dzisiejszym świecie
Złoto w skarbcach świata to nie tylko fizyczny kruszec, ale i barometr globalnej stabilności. Kraje takie jak USA czy Niemcy utrzymują je jako symbol potęgi, podczas gdy Chiny i Indie gromadzą, by rzucić wyzwanie dolarowi. Polska zwiększa rezerwy, reagując na niepewność w Europie, a Rosja traci je pod presją sankcji. Współczesne skarbce, od Fort Knox po Moskwę, są świadectwem tego, jak złoto łączy ekonomię z geopolityką, pozostając kluczowym aktywem w XXI wieku.
Światowe rezerwy złota: (c) Finanse Sadurski.com / GT
Zobacz też:
>
>
