Norman Davies, wybitny historyk specjalizujący się w dziejach Europy Środkowej, oferuje fascynującą perspektywę na to, co czeka Polskę w nadchodzących dekadach, łącząc głęboką analizę przeszłości z ostrzeżeniami przed współczesnymi pułapkami. Jego wizja podkreśla ogromny potencjał narodu, który przetrwał burzliwe wieki, ale też alarmuje o zagrożeniach płynących z populizmu i niestabilnych sojuszy międzynarodowych. Czy Polska stanie się regionalną potęgą, czy padnie ofiarą własnych podziałów i zewnętrznych presji – te pytania prowokują do zgłębienia myśli Daviesa, by zrozumieć, jak historia kształtuje jutro
Kim jest Norman Davies
Norman Davies urodził się 8 czerwca 1939 roku w Bolton w Wielkiej Brytanii, jako syn walijskich rodziców, co już na starcie nadało mu unikalną perspektywę na złożoność tożsamości narodowych. Studiował historię w Grenoble we Francji w latach 1957-1958, a następnie zdobył licencjat z wyróżnieniem na Magdalen College w Oksfordzie w 1962 roku. Magisterium uzyskał na University of Sussex w 1966 roku, a doktorat na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie w 1973 roku, gdzie badał brytyjską politykę zagraniczną wobec Polski w latach 1919-1920, co zmusiło go do zmiany tytułu dysertacji z powodu cenzury komunistycznej.
Dziś posiada podwójne obywatelstwo brytyjskie i polskie, co podkreśla jego głębokie związki z Polską. Mieszka głównie w Wielkiej Brytanii, gdzie jest profesorem emerytowanym na University of London i supernumerary fellow w Wolfson College w Oksfordzie. Specjalizuje się w historii Europy, ze szczególnym naciskiem na Polskę i Wielką Brytanię, a także na kraje Europy Środkowej i Wschodniej, co czyni go autorytetem w dziedzinie, gdzie przeszłość splata się z teraźniejszością w sposób wyjątkowo burzliwy.
Najważniejsze książki Normana Daviesa
Norman Davies jest autorem licznych książek, które rewolucjonizują spojrzenie na historię. „God’s Playground: A History of Poland” z 1981 roku to monumentalne, dwutomowe opracowanie dziejów Polski od początków do czasów współczesnych, podkreślające jej wielokulturowy charakter i rolę jako areny wielkich konfliktów europejskich. „Heart of Europe: The Past in Poland’s Present” z 1984 roku analizuje, jak historyczne traumy, takie jak rozbiory i wojny, wpływają na obecne kryzysy polityczne w Polsce, oferując klucz do zrozumienia postsolidarnościowej rzeczywistości. „White Eagle, Red Star: The Polish-Soviet War 1919-1920” z 1972 roku opisuje dramatyczną walkę Polski z bolszewicką Rosją, która zatrzymała ekspansję komunizmu na Zachód i uratowała Europę przed czerwoną falą.
„Europe: A History” z 1996 roku przedstawia panoramiczną opowieść o kontynencie od prehistorii po współczesność, z kapsułami tematycznymi, które iluminują marginalizowane aspekty, w tym polskie wkłady. „The Isles: A History” z 1999 roku kwestionuje anglo-centryczne narracje o Wyspach Brytyjskich, włączając walijskie i celtyckie perspektywy, co odbija jego własne korzenie. „Rising ’44: The Battle for Warsaw” z 2003 roku broni decyzji o Powstaniu Warszawskim, przedstawiając je jako heroiczny akt oporu przeciwko nazistowskiej okupacji, mimo tragicznych konsekwencji. „Vanished Kingdoms: The History of Half-Forgotten Europe” z 2011 roku bada upadłe państwa europejskie, wyciągając lekcje o nietrwałości granic i imperiów, z Polską jako przykładem narodu, który wielokrotnie odradzał się z popiołów.
Geopolityczna pozycja Polski w oczach Daviesa
W wizji Normana Daviesa Polska zajmuje centralne miejsce na mapie Europy, jako kraj, gdzie ideologiczne konflikty kontynentu manifestują się z największą intensywnością, co czyni jej los kluczowym dla całej cywilizacji europejskiej. Historyk podkreśla, że Polska, leżąca między Wschodem a Zachodem, zawsze była narażona na presje ze strony potężnych sąsiadów, takich jak Rosja i Niemcy, co w przeszłości prowadziło do rozbiorów i okupacji, a dziś objawia się w napięciach geopolitycznych. Davies ostrzega, że rosyjska agresja, zakorzeniona w imperialnych ambicjach, pozostaje realnym zagrożeniem, przypominając o wojnie polsko-bolszewickiej z 1920 roku, gdy Polska ocaliła Europę przed komunizmem.
Jednocześnie widzi w Polsce bastion stabilności w porównaniu do rozdartej Brexitem Wielkiej Brytanii, gdzie angielski nacjonalizm może doprowadzić do rozpadu państwa. W kontekście Europy Davies zauważa siły odśrodkowe w Unii Europejskiej, gdzie bogatsze kraje Północy oddalają się od słabszych Południa, a Polska, jako beneficjentka rozszerzenia UE, musi walczyć o kulturę współpracy, by uniknąć powrotu do destrukcyjnego egoizmu narodowego, który kiedyś rozpętał II wojnę światową. Jego analiza sugeruje, że Polska ma szansę stać się liderem Europy Środkowej, jeśli wykorzysta swoją historyczną odporność na zewnętrzne naciski, ale musi uważać na wewnętrzne podziały, które osłabiają jej pozycję na arenie międzynarodowej.
Gospodarcze perspektywy Polski na najbliższe dekady
Norman Davies widzi w Polsce ogromny potencjał gospodarczy, wynikający z transformacji po 1989 roku, kiedy kraj przeszedł od gospodarki planowanej do wolnorynkowej, stając się przykładem udanej integracji z globalnym systemem. Historyk podkreśla, że wejście do Unii Europejskiej w 2004 roku przyniosło falę prosperity, rozprzestrzeniając pokój i bogactwo na Wschód, co pozwoliło Polsce na dynamiczny wzrost PKB i modernizację infrastruktury. Jednak Davies alarmuje o pułapkach populizmu, który, jak w przypadku ruchów post-1989, sieje niezadowolenie z reform, podcinając gałąź, na której siedzi społeczeństwo, i potencjalnie hamując dalszy rozwój.
W dłuższej perspektywie, na przykład w ciągu najbliższych 20 lat, Polska może stać się ekonomicznym tygrysem regionu, jeśli zainwestuje w innowacje i edukację, czerpiąc z historycznej tradycji handlu i przedsiębiorczości z czasów Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Davies wskazuje, że wyzwania, takie jak uzależnienie energetyczne od Rosji czy globalne kryzysy, wymagają dywersyfikacji źródeł energii i wzmocnienia eksportu, by Polska nie wpadła w pułapkę średniego dochodu. Jego optymizm opiera się na przykładach z przeszłości, jak odbudowa po II wojnie światowej, sugerując, że Polacy mają w sobie siłę do przezwyciężenia recesji, co mogłoby uczynić kraj potęgą w sektorach technologii i produkcji. Niemniej, ostrzega przed wewnętrznymi konfliktami, które mogą odstraszać inwestorów, podkreślając, że stabilność polityczna jest kluczem do długoterminowego boomu gospodarczego.
Polityczne wyzwania i szanse dla Polaków
W analizach Normana Daviesa polityka Polski jawi się jako arena, gdzie echo przeszłości rezonuje z dzisiejszymi bataliami, a populizm stanowi największe zagrożenie dla demokracji. Historyk krytykuje partie, które, jak Prawo i Sprawiedliwość, próbują upolitycznić historię do stopnia niespotykanego od 25 lat, tworząc mity szybciej, niż historycy mogą je obalić, co podważa otwartość społeczeństwa. Davies widzi w tym echo komunistycznej propagandy, która tłumiła prawdę o wydarzeniach jak wojna polsko-sowiecka, i ostrzega, że takie manipulacje mogą prowadzić do podziałów społecznych, podobnych do tych po 1989 roku, gdy euforia ustąpiła rozczarowaniu.
W perspektywie najbliższych lat Polacy stoją przed wyborem: wzmocnić liberalną demokrację czy poddać się autorytarnym tendencjom, które, jak w przypadku „kultury złośliwości”, szerzą konspiracje i nienawiść, atakując instytucje i bohaterów Solidarności. Davies podkreśla sukcesy, takie jak historyczna autonomia w bloku sowieckim pod rządami Gomułki, mieszająca nacjonalizm z komunizmem, co pozwoliło Polsce na większą niezależność niż innym satelitom. Na horyzoncie 10-20 lat widzi szansę na silniejszą pozycję w UE, jeśli Polska znajdzie dynamicznych liderów, zdolnych mobilizować społeczeństwo przeciwko ekstremistom, zamiast pozwalać na erozję praworządności. Jego wizja zachęca do refleksji nad narodowymi tradycjami, gdzie nacjonalizm Dmowskiego nadal wpływa na partie, ale ostrzega, że bez jedności Polacy ryzykują powtórkę z historycznych klęsk, jak rozbiory.
Stosunki z sąsiadami w zmieniającym się świecie
Norman Davies kreśli stosunki Polski z sąsiadami jako pełne napięć, zakorzenionych w historii, ale z potencjałem na nowe alianse. Z Rosją relacje pozostają napięte, z imperialnymi ambicjami Moskwy przypominającymi zagrożenia z 1920 roku, gdy Polska zatrzymała bolszewików, co Davies widzi jako lekcję na dziś – potrzeba czujności wobec agresji, jak w przypadku Ukrainy. Z Niemcami historyczne urazy, takie jak II wojna światowa, mieszają się z teorią „kondominium” moskiewsko-berlińskiego, co podsycają konspiratorzy, ale Davies podkreśla, że współczesna współpraca w UE może przekuć to w siłę.
Litwa i Ukraina, dawni partnerzy z czasów Rzeczypospolitej, oferują szanse na regionalne sojusze, szczególnie w obliczu wspólnych zagrożeń ze Wschodu, gdzie Polska mogłaby pełnić rolę lidera. W perspektywie krótkoterminowej, do 2030 roku, Davies ostrzega przed izolacją, jeśli populizm osłabi więzi z Zachodem, ale widzi sukces w historycznej odporności, jak pokonanie Armii Czerwonej. Dłużej, w ciągu 50 lat, Polska może stać się mostem między Wschodem a Zachodem, jeśli zainwestuje w dyplomację, unikając pułapek nacjonalizmu, który kiedyś doprowadził do upadku. Jego analiza podkreśla, że dobre relacje z sąsiadami to klucz do bezpieczeństwa, a zaniedbanie ich grozi powtórką z przeszłości.
Polska jako lider Europy Środkowej
W oczach Normana Daviesa Polska ma unikalną szansę stać się liderem Europy Środkowej, wykorzystując swoją pozycję geopolityczną i historyczną spuściznę. Historyk zauważa, że po upadku bloku wschodniego Polska weszła w erę demokracji i rynku, co przyniosło prosperity, ale teraz musi stawić czoła siłom odśrodkowym w UE, gdzie Polska, obok Węgier, testuje granice integracji. Davies ostrzega, że brak współpracy może doprowadzić do rozpadu, podobnego do losu vanished kingdoms (zaginione królestwa), ale widzi potencjał w polskiej odporności, jak odrodzenie po rozbiorach.
W najbliższych dekadach Polacy mogą przewodzić w kwestiach bezpieczeństwa, szczególnie wobec rosyjskich zagrożeń, budując alianse z krajami bałtyckimi i Ukrainą. Ekonomicznie, wzrost innowacji uczyni Polskę magnesem dla inwestycji, jeśli polityka uniknie ekstremizmów. Davies podkreśla, że sukces zależy od lekcji z przeszłości – unikania mitów i budowania jedności – co mogłoby uczynić Polskę potęgą, inspirującą cały region.
Norman Davies o Polsce: (c) Niesamowite Sadurski.com / GR
Foto: / cc by-sa 4.0
Zobacz też:
> Ostatnie chwile Adolfa Hitlera
> Tajemnice fryzury prezydenta Trumpa
