Kalendarz towarzyszy człowiekowi od tysięcy lat i odgrywa kluczową rolę w organizacji czasu, świąt, pracy oraz życia społecznego. Już starożytne cywilizacje tworzyły własne systemy liczenia dni, miesięcy i lat, obserwując ruch Słońca, Księżyca oraz gwiazd. Na świecie istnieje wiele różnych kalendarzy – słoneczne, księżycowe i księżycowo-słoneczne – a każdy z nich odzwierciedla kulturę, religię i historię danego regionu. Niektóre z nich obowiązują do dziś, inne przeszły do historii, pozostawiając po sobie fascynujące ślady. To właśnie tutaj znajdziesz kalendarze ciekawostki, zaskakujące fakty, mniej znane informacje oraz przystępne wyjaśnienia, jak i dlaczego powstały różne rodzaje kalendarzy. Poznaj historię kalendarza, różnice między systemami datowania i niezwykłe sposoby mierzenia czasu na świecie
Człowiek, czas i kalendarze
1) Zdolność rozróżniania przeszłości, teraźniejszości i przyszłości jest charakterystyczna jedynie dla ludzi. Potrzeba porządkowania czasu istniała od wieków. Odkrycia poroży zwierząt i kości z nacięciami z epoki paleolitu dowodzą, że pierwsze kalendarze miały swój początek 30 tys. lat temu.
2) Czas jest pojęciem filozoficznym. Był on przedmiotem badań Einsteina, który twierdził, że czas można przedstawić jako działanie matematyczne. Arystoteles definiował czas jako pojęcie fizyczne. Uważał, że najbardziej naturalnym i doskonałym jest ruch po kole, dlatego taki ruch powinien służyć do pomiaru czasu.
3) Początkowe określenie tego, co dziś nazywamy dobą, było możliwe dzięki Słońcu. Starożytni Egipcjanie wykorzystywali obelisk, którego cień był tym, czym dla nas jest wskazówką zegara.
4) Za początek doby różne kultury przyjmowały inny moment. Dla Babilończyków i Muzułmanów był to zachód słońca, dla Egipcjan brzask, dla Rzymian północ.
Starożytne kalendarze
5) Słowo „kalendarz” pochodzi z łaciny. „Calendae” w starożytnym Rzymie, to pierwszy dzień po nowiu, czyli dzień, w którym księżyc po zapadnięciu zmroku znów był widoczny.
6) Cykliczność zjawisk w przyrodzie i obserwacja konstelacji gwiazd pozwoliła na ustalenie pewnego rytmu. Obserwowanie pór roku próbowano zapisywać. Taki kalendarz nazywamy cyklicznym.
7) Egipcjanie stworzyli kalendarz, aby przewidzieć pory wylewu rzeki Nil. Zastosowali kalendarz księżycowy i dzięki temu mogli określić, kiedy nastąpi zalanie pól uprawnych przez wody Nilu.
8) Pierwszym udokumentowanym kalendarzem, jest ten stworzony przez Majów. Był najdokładniejszym ówczesnym kalendarzem. Rok dzielił się na 365 dni, czyli 18 miesięcy po 20 dni oraz 5 dni dodatkowych. Odkrycie na Półwyspie Jukatan w postaci obelisku Majów, możemy obecnie oglądać w muzeum w Monachium.
9) Kamienne kręgi znajdujące się w Wielkiej Brytanii i Francji służyły prawdopodobnie do mierzenia upływającego czasu. Znaleziska liczą ponad 4500 tys. lat. Najsłynniejszy kamienny krąg, to Stonehenge w południowej Anglii.
10) Kalendarz japoński powstał na bazie chińskiego kalendarza księżycowo-słonecznego. Dotarł do Japonii przez Koreę w połowie VI wieku i został opracowany prawdopodobnie na początku VII wieku. Początkowo korzystano z niego na cesarskim dworze, potem korzystała arystokracja, a jeszcze później niższe warstwy społeczeństwa.
Kalendarze współczesne
11) Współczesny świat na co dzień posługuje się kalendarzem gregoriańskim, czyli kalendarzem słonecznym wprowadzonym w 1582 roku przez papieża Grzegorza XIII, aby skorygować błąd narastający we wcześniejszym kalendarzu juliańskim. Jego główną zaletą jest dokładniejsze dopasowanie długości roku do rzeczywistego obiegu Ziemi wokół Słońca.
Kalendarz juliański nie jest „przeznaczony” wyłącznie dla prawosławia, lecz historycznie był używany w całej Europie. Obecnie część Kościołów prawosławnych nadal stosuje go do wyznaczania świąt religijnych, zwłaszcza Bożego Narodzenia i Wielkanocy, ale nie w życiu cywilnym. Co ciekawe, nie wszystkie Kościoły prawosławne używają tego samego systemu – część korzysta z tzw. kalendarza nowojuliańskiego, który niemal pokrywa się z gregoriańskim. Dziś różnica między kalendarzem juliańskim a gregoriańskim wynosi 13 dni i w przyszłości będzie się jeszcze powiększać.
12) Chiński kalendarz ma dwanaście miesięcy, ale co pewien czas dodaje się 13-ty miesiąc. Składa się on z sześćdziesięcioletnich cykli. W Chinach jest m.in. Rok Tygrysa, Rok Smoka lub Rok Małpy, które następują po sobie w regularnych odstępach.
13) Kalendarza tak naprawdę nie da się przedstawić za pomocą liczb całkowitych. W rzeczywistości rok trwa w przybliżeniu 365,53059 dnia. Cała historia kalendarza, to próby opisania czasu za pomocą liczb całkowitych, które muszą brać pod uwagę niezsynchronizowane elementy – takie, jak rok księżycowy czy słoneczny.
Kalendarze ciekawostki: Rodzaje kalendarzy
14) Powszechnie wyróżnia się kalendarze słoneczne, księżycowe, księżycowo-słoneczne oraz uniwersalne. W sprzedaży znajdziemy kalendarze ścienne oraz kieszonkowe. Wiele osób rezygnuje z ich używania, ponieważ zastępują je wielofunkcyjne smartfony.
15) Dzieci uwielbiają słodki kalendarz adwentowy. W każdym otwieranym codziennie okienku wraz z datą kryje się czekoladka. W ten sposób najmłodsi odliczają czas do upragnionej Gwiazdki.
16) Obecnie określenia „kalendarz” używa się przy różnych okazjach, najczęściej dla liczenia upływu dni. Jest kalendarz ciążowy, kalendarz szczepień dzieci, kalendarz dni płodnych, kalendarz grzybiarza…
17) Z uwagi na wygląd i sposób przeznaczenia, aktualne są w sprzedaży m.in. kalendarze typu: kalendarze trójdzielne, książkowe, organizery, zdzieraki, na biurko, spiralowane, listkowe, magnetyczne…
Kalendarze ciekawostki: (c) Sadurski.com
Zobacz też:
> Historia fotografii
> Ciekawostki o książkach
> Języki świata
