Ci, którzy dziwią się, że Donald Trump, reprezentując USA, chce kupić Grenlandię – nie znają historii Ameryki. Dokładnie 41,8% obecnego terytorium Stanów Zjednoczonych Amerykanie po prostu kupili od innych krajów (Francji, Hiszpanii, Rosji, Danii i Meksyku), a drugie tyle zajęli siłą, wypierając rdzennych Indian lub tocząc wojny z Meksykiem. Zawsze był to dla nich rewelacyjny deal, oparty na chłodnej kalkulacji biznesowej i wizji mocarstwowości. Poznaj historię skupowania ziemi, która dziś należy do światowego mocarstwa. Sadurski.com przybliża historię Stanów Zjednoczonych. Przekonaj się, że granice można zmieniać nie tylko na wojnach, ale i przy pomocy czeku
1. Wielka Wyprzedaż Napoleona: Zakup Luizjany (1803)
Zaczęło się od jednego z najbardziej spektakularnych interesów w historii nowożytnej. W 1803 roku (często mylnie kojarzonym z datą 1808) Stany Zjednoczone dokonały zakupu, który niemal podwoił ich ówczesne terytorium. Francja, pod wodzą Napoleona Bonaparte, potrzebowała ogromnych środków na finansowanie wojen w Europie. Jednocześnie Napoleon zdawał sobie sprawę, że utrzymanie rozległych terenów w Ameryce Północnej w obliczu buntu na Haiti oraz dominacji brytyjskiej floty na morzach, jest niemal niemożliwe.
Za kwotę 15 milionów dolarów (co po uwzględnieniu odsetek wyniosło około 23 miliony) USA nabyły ponad 2,1 miliona kilometrów kwadratowych ziemi. Cena za jeden akr wynosiła wtedy niespełna 3 centy. Transakcja ta, znana jako Louisiana Purchase, objęła tereny dzisiejszych stanów Arkansas, Missouri, Iowa, Oklahoma, Kansas, Nebraska oraz znaczną część Dakoty Północnej, Południowej, Montany, Wyoming i Kolorado. Był to strategiczny ruch, który zabezpieczył dostęp do dorzecza Missisipi i kluczowego portu w Nowym Orleanie, kładąc fundamenty pod potęgę rolniczą i handlową USA.
2. Floryda za długi: Traktat Adams-Onís (1819)
Kolejnym krokiem w ekspansji terytorialnej było przejęcie Florydy od słabnącej Hiszpanii. Półwysep ten był od dawna solą w oku Amerykanów – stanowił schronienie dla zbiegłych niewolników oraz bazę dla wypadów Indian Seminoli. Zamiast otwarcie kupować ziemię, USA wykorzystały sytuację finansową Madrytu.
W 1819 roku podpisano Traktat Adams-Onís. Hiszpania zrzekła się Florydy, a w zamian rząd USA zobowiązał się spłacić roszczenia własnych obywateli wobec rządu hiszpańskiego do kwoty 5 milionów dolarów. W rzeczywistości więc, Amerykanie nie zapłacili Hiszpanii ani centa gotówką – po prostu przejęli jej długi, zyskując strategiczne wybrzeże i kontrolę nad Zatoką Meksykańską.
3. Zakup Gadsdena (1853) – Ostatni element układanki
Gadsden Purchase (od nazwiska Jamesa Gadsdena) był zakupem niewielkiego, ale kluczowego fragmentu ziemi od Meksyku (dzisiejsza południowa Arizona i Nowy Meksyk) za 10 milionów dolarów.
Dlaczego te jałowe, pustynne tereny były tak drogie (kosztowały niemal tyle, co cała Luizjana)? Powód był techniczny: planowano budowę transkontynentalnej linii kolejowej na południu kraju. Teren ten oferował najłatwiejszą trasę przez góry. Choć linia kolejowa ostatecznie powstała później, zakup ten definitywnie wyznaczył dzisiejszą granicę między USA a Meksykiem, kończąc okres wielkich nabytków na południowym zachodzie.
4. Szaleństwo Sewarda: Zakup Alaski (1867)
To chyba najbardziej kontrowersyjna i spektakularna transakcja w historii USA. W 1867 roku Sekretarz Stanu William H. Seward podpisał umowę z Imperium Rosyjskim na zakup Alaski. Cena? 7,2 miliona dolarów. W przeliczeniu na powierzchnię, Amerykanie zapłacili około 2 centy za akr.
W tamtym czasie w USA zawrzało. Prasa nazywała ten zakup „szaleństwem Sewarda” (Seward’s Folly), „lodówką prezydenta Johnsona” i „ogrodem dla niedźwiedzi polarnych”. Mało kto wierzył, że te skute lodem tereny mają jakąkolwiek wartość. Rosja z kolei panicznie bała się, że w razie konfliktu z Wielką Brytanią, Alaska zostanie po prostu zajęta siłą przez Kanadyjczyków, więc wolała ją sprzedać komukolwiek, byle nie Brytyjczykom.
Sytuacja zmieniła się diametralnie pod koniec XIX wieku, gdy na Alasce odkryto złoto, a później gigantyczne złoża ropy naftowej i gazu. Dziś Alaska jest nie tylko skarbcem surowców, ale i najważniejszym punktem strategicznym w kontekście kontroli Arktyki i obrony przed Rosją. Seward, z którego drwiono, okazał się wizjonerem.
5. Duński interes: Wyspy Dziewicze (1917)
Ostatnim wielkim zakupem terytorialnym przez Stany Zjednoczone było przejęcie od Danii kolonii w Indiach Zachodnich (dzisiejsze Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych). Transakcja doszła do skutku w 1917 roku, w samym środku I wojny światowej.
Amerykanie bali się, że Niemcy mogą zająć Danię, a tym samym przejąć jej wyspy na Karaibach i zbudować tam bazy dla swoich U-Bootów, zagrażając Kanałowi Panamskiemu. Za bezpieczeństwo strategiczne USA zapłaciły Danii 25 milionów dolarów w złocie. Była to, patrząc na powierzchnię wysp, jedna z najdroższych transakcji terytorialnych, ale w pełni uzasadniona militarnie. Co ciekawe, Duńczycy do dziś wspominają tę sprzedaż jako jeden z najlepszych interesów w historii swojego kraju, choć Amerykanie uważają, że cena za pokój na Karaibach nie była wygórowana.
Zestawienie największych zakupów terytorialnych USA
| Rok | Nazwa transakcji | Od kogo | Okoliczności i cena | Powierzchnia (ok.) |
| 1803 | Zakup Luizjany | Francja (Napoleon) | Potrzeba funduszy na wojny napoleońskie; cena: 15 mln USD | 2 140 000 km² |
| 1819 | Floryda | Hiszpania | Przejęcie długów rządu hiszpańskiego wobec obywateli USA; cena: 5 mln USD | 170 000 km² |
| 1853 | Gadsden Purchase | Meksyk | Zakup pod budowę południowej linii kolei transkontynentalnej; cena: 10 mln USD | 76 800 km² |
| 1867 | Zakup Alaski | Rosja (Car Aleksander II) | „Seward’s Folly” – Rosja bała się utraty ziem na rzecz Brytyjczyków; cena: 7,2 mln USD | 1 518 000 km² |
| 1917 | Wyspy Dziewicze | Dania | Strach przed zajęciem wysp przez Niemców (I WŚ); cena: 25 mln USD (w złocie) | 346 km² |
Łączny koszt: Wszystkie powyższe nabytki kosztowały USA łącznie ok. 62,2 mln USD. Biorąc pod uwagę wartość dzisiejszych surowców na samej Alasce, jest to zwrot z inwestycji liczony w tysiącach procentów.
Proporcje: Sam Zakup Luizjany i Alaski to łącznie ponad 3,6 mln km². Dla porównania – cała Unia Europejska ma ok. 4,2 mln km². Amerykanie kupili więc obszar niemal wielkości UE za ułamek jej wartości.
Kwestia Indian: Warto podkreślić w artykule, że choć transakcje były zawierane z mocarstwami europejskimi, ziemie te realnie były zamieszkane przez setki plemion indiańskich, których nikt o zdanie (ani o cenę) nie pytał.
Historia Stanów Zjednoczonych. Państwo zbudowane na umowach
Historia Stanów Zjednoczonych to nie tylko walka o niepodległość i wojna secesyjna. To przede wszystkim historia gigantycznych transakcji handlowych, które powiększał terytorium USA. Kiedy podliczymy wszystkie te zakupy, okazuje się, że Ameryka to modelowy przykład państwa, które potrafiło wykorzystać kryzysy finansowe innych mocarstw do budowy własnej potęgi i zawsze były to rewelacyjne inwestycje.
Odpowiedź na pytanie, czy USA kupią kiedyś Grenlandię, pozostaje otwarta. Patrząc wstecz na Alaskę czy Luizjanę, widać wyraźnie, że dla Waszyngtonu granice są tylko kwestią odpowiedniej wyceny i momentu politycznego. Ziemia zawsze była dla nich „rewelacyjnym dealem”, który spłacał się z nawiązką w surowcach i bezpieczeństwie.
FAQ – Historia terytorialna USA
Ile dokładnie ziemi kupiły Stany Zjednoczone? Podliczając największe zakupy (Luizjana, Alaska, Floryda, Zakup Gadsdena, Wyspy Dziewicze), Amerykanie kupili 41,8% swojego obecnego terytorium. Reszta to wynik wojen (np. z Meksykiem o Teksas i Kalifornię) oraz aneksji terenów Indian.
Dlaczego Rosja sprzedała Alaskę tak tanio? Rosja była w trudnej sytuacji finansowej po wojnie krymskiej i bała się, że Alaska zostanie zajęta przez Brytyjczyków bez żadnej zapłaty. 7,2 miliona dolarów było dla cara realnym zastrzykiem gotówki, a terytorium to uważano za bezwartościowe.
Czy zakup Luizjany był zgodny z prawem? W tamtym czasie prezydent Thomas Jefferson miał wątpliwości konstytucyjne, czy rząd ma prawo kupować ziemię od innych państw. Jednak korzyści strategiczne były tak ogromne, że Kongres szybko ratyfikował umowę.
Jaki był najdroższy zakup ziemi przez USA w przeliczeniu na akr? Najwięcej za jednostkę powierzchni zapłacono za Duńskie Indie Zachodnie (Wyspy Dziewicze) w 1917 roku – cena wyniosła około 295 dolarów za akr, co w porównaniu do 2 centów za Alaskę było kwotą astronomiczną.
Czy USA nadal kupują terytoria? Obecnie nie toczą się oficjalne negocjacje o zakupie nowych ziem, jednak propozycje dotyczące Grenlandii (2019) pokazują, że doktryna ekspansji poprzez zakup w amerykańskiej myśli politycznej jest wciąż żywa.
Historia Stanów Zjednoczonych: (c) Historia . Sadurski.com / GM
Przeczytaj też inne artykuły Sadurski.com, które rozszerzą twoją wiedzę o Stanach Zjednoczonych:
> Jak naprawdę jest w Stanach Zjednoczonych 2026
> Hity o miastach i stanach USA
> Niezwykła historia amerykańskiej flagi
> Ciekawostki o Indianach
