Początek XXI wieku był okresem wyjątkowego rozwoju polskiej karykatury i rysunku satyrycznego. W całym kraju organizowano konkursy, plenery, wystawy i spotkania twórców. Ważną rolę odgrywał wtedy „Twój Dobry Humor” – patron medialny, organizator wystaw, publikujący rubrykę „Kronika Satyryka” dokumentującą życie środowiska. Dzięki temu wiele inicjatyw dziś już zapomnianych, możemy przypomnieć.
To były czasy sprzed Facebooka, YouTube’a i smartfonów z aparatami fotograficznymi. Informacje rozchodziły się pocztą, telefonicznie i przez branżowe informatory. Twórcy znali się osobiście, jeździli po Polsce na wernisaże i konkursy, a papierowe katalogi, lokalne wystawy i bezpośrednie spotkania miały ogromne znaczenie. Prawdopodobnie nigdy wcześniej i nigdy później polska karykatura nie miała aż tylu równoległych inicjatyw.
Oto interesujące zestawienie wydarzeń związanych z polską karykaturą, głównie z 2000 r. i kilku kolejnych lat. Wystawy, konkursy, plenery i inne informacje.
IMPREZY SATYRYCZNE
„Papkinada” – Konkurs Artystycznych Wydarzeń Satyrycznych – od 2002 r. cykl konkursów i wystaw później też międzynarodowych), a później „Morka” – plenery karykaturzystów w Ustroniu Morskim. Stawiano tu „Ławeczki sław karykatury” (co roku dwie), m.in. Lutczyna, Sawki, Jujki, Mleczko, Cebuli. W 2012 r. zgromadzono je w jednym miejscu, tworząc Skwer Sław Karykatury.
Festiwal Dobrego Humoru w Gdańsku. Początkowa wielka impreza, wspierana przez największe stacje telewizyjne, z ludźmi rozrywki kabaretu. Jego częścią była Gdańska Galeria Dobrego Humoru (Ryszard Wasyluk, Zbigniew Jujka), a w pierwszych latach niezależne od festiwalu wystawy organizował też Twój Dobry Humor + Partia Dobrego Humoru (Gdańsk, Gdynia i nie tylko).
„Satyrblues” w Tarnobrzegu kierowany przez Victora Czurę. Doskonała impreza łącząca rysowaną satyrę (wystawy, udział znanych karykaturzystów) oraz światowych gigantów bluesa (koncerty).
KONKURSY
„Karpik” – konkurs rysunku satyrycznego i wystawa w Ośrodku Kultury, której nie byłoby bez Michała Graczyka; impreza Urzędu Miejskiego. Szybko przekształcił się w coroczną imprezę międzynarodową. Co roku powiększano kolekcję tabliczek z rysunkami i nazwiskami, odsłanianych osobiście przez autorów.
Konkursy rysunku satyrycznego w Zielonej Górze organizował KMPiK pod przewodnictwem Ryszarda Błażyńskiego. Po przerwie inicjatywę kontynuował jako szef Kożuchowskiego Ośrodkiem Kultury i Sportu „Zamek”.
„Posterunek satyry” – ogólnopolski konkurs rysunków satyrycznych o policji (było kilka edycji) organizowany przez Wyższą Szkołę Policji w Szczytnie. Ostatnie edycje odbyły się na początku XXI wieku.
„Jaka będę” – konkurs rysunku satyrycznego o kobietach, organizowany przez Gminny Ośrodek Kultury w Barcianach na Mazurach, przy jego organizacji współpracował Mirosław Krzyśków. Z czasem rysunki przesyłali też autorzy zagraniczni.
„Biały Miś” – coroczny konkurs satyry rysunkowej w Radzyniu Podlaskim (Radzyński Ośrodek Kultury i Rekreacji; dyr. Adam Świć był autorem limeryków).
„Satyra poza krawędzią” – doroczny konkurs dla osób osadzonych, przez jakiś czas był też także oddzielny konkurs dla profesjonalnych karykaturzystów. Co roku prace oceniało trzech jurorów, m.in. Lutczyn, Sadurski, Łuczyński.
„O Koguci Pazur” – odbyły się w sumie trzy konkursy rysunku satyrycznego i imprezy w Oławie (na każdej występował kabaret), głównie finansowane przez redakcję Wiadomości Oławskich, ze współudziałem fundatorów nagród (m.in. wycieczka do Wiednia).
Imprezy w Wąchocku (kabaretowe, ekspozycje przywożone przez Szczepana Sadurskiego który był jurorem przeglądów kabaretowych. Potem organizowano też konkurs „Wąchock się śmieje”.
„Brydżem bliżej” – konkurs rysunku satyrycznego o temat brydża, towarzyszący Międzynarodowemu Festiwalowi Brydża Sportowego w Słupsku.
„O Złotą Szpilę” – organizowany co roku przez Centrum Kulturalne w Przemyślu Międzywojewódzki Turniej Satyry im. I.Krasickiego (dla młodzieży szkolnej, oddzielnie też dla amatorów).
Ogólnopolskie konkursy rysunku satyrycznego – m.in. „Dobry Humor na poczcie” (Lublin), „Waloński Dobry Humor” (Szklarska Poręba, 2000), „Przeciw narkotykom” – w Mrągowie, „Życie po rzyci” w Jarosławiu.
„Zagrożenie środowiska naturalnego człowieka” – konkurs rysunku dla uczniów liceów plastycznych w PLSP w Jarosławiu.
GALERIE
Galeria Humoru i Satyry „Na Drabinie” przy Teatrze Impresaryjnym we Włocławku, którą kierował Grzegorz Misiak. We Włocławku zorganizowano też ogólnopolski konkurs „Reklama w krzywym zwierciadle” (były co najmniej dwie edycje – 1999 i 2000).
Salon Karykatury i Satyry w Bielańskim Ośrodku Kultury, kierowany przez Macieja Pietrzyka (wernisażom towarzyszyły występy satyryków scenicznych, m.in T.Rossa, T.Drozdy).
Pub-galeria „Pirania” w Jarosławiu, kierowana przez Henryka Cebulę (później pod tą nazwą odbywały się też imprezy w kolejnych miejscach miasta). Kilkadziesiąt wystaw, przez jakiś czas odbywały się co miesiąc.
WYSTAWY i INICJATYWY
„Galeria Dobrego Humoru” – pod tym szyldem w pewnym momencie funkcjonowały trzy miejsca, w tym kierowane przez Wiesława Lipeckiego (Myszków, w Pizzerii Riva) i Mirosława Hajnosa (w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Nowej Soli).
„Czwórka ze sternikiem” – cykl wystaw czterech satyryków (Sławomira Łuczyńskiego, Henryka Cebuli, Jacka Frąckiewicza, Andrzeja Legusa), a sternikiem była piąta osoba (często kolejny satyryk, organizujący ich wystawę w swoim mieście).
Wystawy rysunku satyrycznego w klubie „U Artystów”, na Starym Mieście (ul. Kołłątaja 20) w Olsztynie.
10 lat Partii Dobrego Humoru – cykl wystaw autorów z Polski i świata, członków organizacji (m.in. w Jarosławiu).
Wystawy rysowników – współpracowników Twojego Dobrego Humoru (min. w Toruniu, Pucku, Warszawie, Płośnicy).
„Rasiści – czarno na białym” – cykl zbiorowych wystaw rysunku satyrycznego m.in. w Lublinie (forma happeningu po tym, jak czarnoskóry podał do sądu „Dobry Humor”).
Wystawy rysunku satyrycznego w Bogatyni, przy okazji „Turnieju Łgarzy”.
„Galeria Ad Rem” w Rzeszowie (Ryszard Kudzian), działała krótko.
Inne fakty warte odnotowania
Łyk’End Satyry w Ustce – wystawy w Domu Kultury i plenery karykaturzystów, także występy kabaretów, kilka edycji.
Eryki (małe i duże) – doroczne nagrody Stowarzyszenia Polskich Artystów Karykatury, przyznawane od 1999 r. głównie karykaturzystom.
Hajnos.pl – internetowy serwis informacyjny Mirosława Hajnosa dla karykaturzystów (działał od 2002 r., zanim powstała strona SPAK). Ważną rolę odgrywały też portale DobryHumor.pl, Sadurski.com i anglojęzyczny Cartoonist.tv (tego ostatniego już nie ma).
„Kronika Satyryka” – mailing (od listopada 2002 wysłany przez Szczepana Sadurskiego pocztą elektroniczną). Informacje (początkowo do 50. potem do ponad 80) twórców karykatury.
Były też aukcje karykatur, bicie rekordów w rysowaniu (Michał Graczyk), SPAK na TAK – inicjatywa Mirosława Hajnosa przed głosowaniem w referendum unijnym. Były publikacje polskich rysowników w zagranicznych pismach satyrycznych, indywidualne i zbiorowe wystawy Polaków w innych krajach, a niektórzy polscy satyrycy byli zapraszani w jury międzynarodowych konkursów.
Imprezy satyryczne – na zakończenie
Oczywiście nie można zapomnieć o międzynarodowym Satyrykonie w Legnicy (jednej z największych imprez karykatury na świecie) oraz Muzeum Karykatury w Warszawie (regularne wystawy, także konkursy, np. „Polaków portret przaśny”). To instytucje, których nie da się zamknąć w okresie początku XXI wieku, gdyż działały wcześniej i funkcjonują do dziś.
Większość opisanych inicjatyw należy dziś do historii, choć część nadal działa. Jeśli chodzi o pojedyncze wystawy w różnych miejscach Polski, wymienię chociaż część miast: Kutno, Kraków, Kielce, Gubin, Rzeszów, Ostróda, Białystok, Ruda Śląska, Wisła, Nysa, Szczecin, Wrocław, Warszawa, Bydgoszcz, Katowice, Toruń, Kamienna Góra, Grudziądz, Poznań, Pruszków, Inowrocław, Lubin, Otwock, Starachowice, Ostróda, Puck, Lubaczów, Pabianice, Janów Lubelski, Włodawa, Zawiercie, Kołobrzeg.
Na końcu wyjątkowo wspomnę o działaniach, których motorem był Tadeusz Buraczewski (1949-2024), nazywany Dyżurnym Satyrykiem Wybrzeża, choć były związane z satyryczną twórczością literacką. Tadeusz integrował pomorskich satyryków i namawiał przedstawicieli lokalnych władz do zorganizowania konkursów satyrycznych oraz spotkań. To dzięki niemu powstały cykliczne wydarzenia, m.in. „O Grudę Bursztynu” (Gdynia), O Strusie jajo” i „O Statuetkę Stolema” (Gniewino). Gdy nadarzała się okazja, dodawał rysunek satyryczny i karykaturę, a jego kolejne książki autorskie zawsze były bogate w rysunki Krzysztofa Toboły i niżej podpisanego. To on zebrał materiały do „Dobrego Humoru Gdańskiego” – dodatków do „Twojego Dobrego Humoru” nr 7 – lipiec 2020 oraz nr 6(23) – czerwiec 2001.
Jeśli coś pominąłem, masz unikalne zdjęcia które dobrze uzupełnią powyższy tekst – prześlij e-mailem.
Imprezy satyryczne: (c) Szczepan Sadurski / Karykatura . Sadurski.com
Na górnym zdjęciu: impreza primaaprilisowa karykaturzystów: Andrej Graniak, Szczepan Sadurski, Witold Mysyrowicz, Dariusz Pietrzak, Grzegorz Szumowski. Rok 2002
Ten tekst powstał także z myślą o zbliżających się jubileuszach: 40-leciu SPAK (2027) i 50-leciu Muzeum Karykatury (2028). To dobry moment, by przypomnieć ludzi, miejsca i inicjatywy, bez których historia polskiej karykatury wyglądałaby inaczej.
Zobacz też:
>
>
