Bełżec to niewielka miejscowość na Roztoczu, która odegrała ważną rolę w historii Polski. Choć dziś liczy zaledwie około 2,5 tysiąca mieszkańców, jest znana przede wszystkim z miejsca pamięci po niemieckim obozie zagłady działającym podczas II wojny światowej. Oprócz tragicznej historii warto poznać także dzieje dawnego miasta, zabytki oraz miejsca upamiętniające wydarzenia, które na trwałe wpisały się w historię regionu. Oto najciekawsze fakty o Bełżcu i jego największych atrakcjach.
1) Bełżec to wieś położona w województwie lubelskim, w powiecie tomaszowskim i będąca siedzibą gminy Bełżec. Zamieszkuje ją ponad 2,5 tysiąca osób. Miejscowość leży na malowniczym Roztoczu, zaledwie około 16 kilometrów od przejścia granicznego z Ukrainą w Hrebennem. Bliskość granicy oraz położenie przy ważnych szlakach komunikacyjnych sprawiają, że przez wieki Bełżec był miejscem, przez które przebiegały trasy handlowe i wojskowe. Dziś jest spokojną miejscowością, odwiedzaną przede wszystkim przez osoby zainteresowane historią oraz turystów przemierzających Roztocze.
Bełżec – ciekawostki z historii
2) Początki Bełżca sięgają XVI wieku. W latach 1607–1676 miejscowość posiadała prawa miejskie, co świadczy o jej znaczeniu w tamtym okresie. Choć później utraciła status miasta, przez kolejne stulecia pozostawała ważnym ośrodkiem lokalnego handlu i rzemiosła. Dawne dzieje Bełżca przypominają, że historia tej niewielkiej miejscowości jest znacznie bogatsza, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.
3) Pod koniec XIX wieku Bełżec liczył 1101 mieszkańców. Większość stanowili wyznawcy Kościoła rzymskokatolickiego, jednak żyli tu również grekokatolicy oraz społeczność żydowska. Według pierwszego spisu powszechnego przeprowadzonego w odrodzonej Polsce w 1921 roku miejscowość liczyła już 293 domy i 1960 mieszkańców. Dane te dobrze pokazują, jak dynamicznie rozwijał się Bełżec na przełomie XIX i XX wieku oraz jak zróżnicowana była jego struktura wyznaniowa i narodowościowa.
4) W Bełżcu znajduje się Pomnik Polaków Ofiar Mordu Pasażerów pociągu relacji Bełżec–Lwów, upamiętniający tragiczne wydarzenia z 16 czerwca 1944 roku. Tego dnia oddziały UPA zaatakowały pociąg i zamordowały kilkudziesięciu polskich pasażerów. Szacuje się, że ofiar było od 41 do 75 osób. O wydarzeniu przypomina także krzyż ustawiony około trzech kilometrów od Bełżca, na leśnej polanie w pobliżu torów kolejowych, dokładnie w miejscu zbrodni. To jedno z ważniejszych miejsc pamięci związanych z historią regionu.
Obóz zagłady w Bełżcu i muzeum
5) Pod koniec 1941 roku niemieckie władze okupacyjne utworzyły w Bełżcu obóz zagłady, znany jako SS-Sonderkommando Belzec lub Dienststelle Belzec der Waffen SS. Funkcjonował do czerwca 1943 roku i był jednym z pierwszych obozów zagłady utworzonych w ramach akcji „Reinhardt”, której celem była eksterminacja ludności żydowskiej na okupowanych ziemiach polskich. Na teren obozu deportowano Żydów z wielu regionów Polski oraz innych krajów Europy. Szacuje się, że zamordowano tu około 450 tysięcy osób, co czyni Bełżec jednym z najtragiczniejszych miejsc związanych z historią II wojny światowej i Holokaustu.
6) O istnieniu obozu przypomina dziś Muzeum – Miejsce Pamięci w Bełżcu, otwarte w 2004 roku przy ul. Ofiar Obozu Zagłady 4. Powstało ono na terenie dawnego obozu i pełni funkcję miejsca pamięci oraz edukacji historycznej. Zwiedzający mogą zapoznać się z wystawą prezentującą historię obozu, losy jego ofiar oraz dokumenty i pamiątki związane z tragicznymi wydarzeniami z lat 1942–1943. Monumentalne założenie memorialne należy dziś do najważniejszych miejsc pamięci o ofiarach Holokaustu w Polsce i każdego roku odwiedzane jest przez gości z wielu krajów świata.
Co warto zobaczyć w Bełżcu? Zabytki i atrakcje
7) Jednym z najcenniejszych zabytków Bełżca jest drewniana cerkiew greckokatolicka pw. św. Bazylego Wielkiego. Według miejscowej tradycji świątynię zbudowano w Lipsku w 1756 roku, a następnie w 1838 roku przeniesiono do Bełżca, gdzie zastąpiła wcześniejszą cerkiew zniszczoną przez pożar. Budowla ucierpiała podczas I wojny światowej, jednak została odrestaurowana. Po zakończeniu akcji „Wisła” w 1947 roku przestała pełnić funkcję sakralną i przez pewien czas służyła jako magazyn. Dziś przypomina o wielokulturowej historii Roztocza i obecności społeczności greckokatolickiej na tych terenach.
8) Przy ul. Rzeszowskiej 11 znajduje się kościół pw. Matki Bożej Królowej Polski, wybudowany w 1911 roku. Świątynia od ponad stu lat jest centrum życia religijnego mieszkańców Bełżca. Choć nie należy do największych zabytków architektury sakralnej Lubelszczyzny, stanowi charakterystyczny element krajobrazu miejscowości i jeden z najważniejszych obiektów historycznych zachowanych do naszych czasów.
9) Niewiele osób wie, że w Bełżcu rośnie wyjątkowy jałowiec będący pomnikiem przyrody. Drzewo ma około 200 lat, osiąga 17 metrów wysokości i wyróżnia się imponującym obwodem pnia wynoszącym 92 centymetry. To jeden z najokazalszych jałowców w regionie oraz ciekawostka przyrodnicza, która pokazuje, że Bełżec to nie tylko miejsca związane z historią, ale również interesujące obiekty natury.
10) Ważnym miejscem pamięci jest również kaplica oraz pomnik poświęcone żołnierzom Wojska Polskiego, którzy polegli podczas kampanii wrześniowej. Upamiętniają one wydarzenia z 19 września 1939 roku, kiedy w okolicach Bełżca doszło do jednej z bitew wojny obronnej Polski. Dla mieszkańców jest to miejsce zadumy i pamięci o uczestnikach walk z pierwszych dni II wojny światowej, a dla turystów kolejny punkt pozwalający lepiej poznać historię tej niewielkiej miejscowości.
Bełżec – ciekawostki i zdjęcia: (c) Polska. Lubelskie. Sadurski.com
Na zdjęciu: cerkiew w Bełżcu. Fot. Yarek shalom / cc by-sa 3.0.
Zobacz też:
> Ciekawostki o Kazimierzu Dolnym
> Puławy – ciekawe fakty
> Poznaj Zamość – ciekawostki
