Znane i nieznane fakty i ciekawostki o Oceanie Arktycznym
Gdzie jest Ocean Arktyczny i jego powierzchnia
1) Ocean Arktyczny, znany także pod innymi nazwami: Morze Arktyczne, Morze Lodowate czy Ocean Północny, to najmniejszy spośród wszystkich oceanów na naszej planecie. Jest też uznawany za najmłodszy, ponieważ jego obecny kształt i charakter ukształtowały się stosunkowo niedawno w skali geologicznej. Przez długi czas w nauce panowało przekonanie, że Ocean Arktyczny nie stanowi odrębnego akwenu, lecz jest północnym przedłużeniem Oceanu Atlantyckiego. Dopiero wraz z rozwojem badań oceanograficznych i lepszym poznaniem jego unikalnych właściwości zdecydowano o traktowaniu go jako osobnej jednostki geograficznej. Ocean ten otoczony jest przez lądy Azji, Europy i Ameryki Północnej, a także przez liczne wyspy Arktyki, dzięki czemu ma charakter zamknięty i wyjątkowo chłodny.
2) Całkowita powierzchnia Oceanu Arktycznego wynosi ponad 15,5 miliona kilometrów kwadratowych, co stanowi zaledwie ułamek powierzchni największych oceanów, takich jak Spokojny czy Atlantycki. Mimo że jest to ocean najmniejszy, jego przestrzeń i tak przewyższa powierzchnię wielu kontynentów – dla porównania, obszar Oceanu Arktycznego jest niemal półtora razy większy od całej Europy. Objętość wód Oceanu Arktycznego oceniana jest na około 18,6 miliona kilometrów sześciennych. Jego cechą charakterystyczną jest gruba pokrywa lodowa, która sezonowo zmienia swoją powierzchnię – zimą rozciąga się znacznie dalej, latem zaś cofa się, odsłaniając większe obszary wolnej wody. W ostatnich dekadach naukowcy zauważają, że powierzchnia lodu maleje w związku z ociepleniem klimatu, co czyni Ocean Arktyczny jednym z kluczowych miejsc badań nad zmianami środowiskowymi na Ziemi.
Dno morskie w Arktyce
3) Dno Oceanu Arktycznego nie jest jednolite – występują tu liczne baseny oceaniczne, grzbiety podmorskie i rowy. Najgłębszym znanym miejscem w jego obrębie jest Basen Amundsena, który osiąga głębokość 4665 metrów. To właśnie ta głębia uznawana jest za najgłębszy punkt całego Oceanu Arktycznego. Dno morskie w Arktyce wciąż jest stosunkowo słabo zbadane ze względu na trudne warunki klimatyczne i lód, który utrudnia dostęp do tych rejonów. Mimo to współczesne ekspedycje badawcze, korzystające z zaawansowanych technologii satelitarnych i sonarowych, systematycznie dostarczają nowych danych. Warto dodać, że Basen Amundsena stanowi część większego systemu basenów arktycznych, które ukształtowały się w wyniku procesów geologicznych trwających miliony lat.
4) W skład Oceanu Arktycznego wchodzą następujące morza: Barentsa, Białe, Czukockie, Karskie, Lincolna, Łaptiewów, Wschodniosyberyjskie i Zatoka Hudsona oraz morza położone w basenach oceanicznych: właściwe Morze Arktyczne, Baffina i Beauforta. Również Morze Grenlandzkie, Morze Księcia Gustawa Adolfa, Morze Peczorskie (część Morza Barentsa) i Morze Wandela.
Grenlandia i inne wyspy Oceanu Arktycznego
5) Największe wyspy Oceanu Arktycznego to prawdziwe perły północy, otoczone przez lodowate wody i przez większość roku pokryte śniegiem. Na pierwszym miejscu należy wymienić Grenlandię, która jest nie tylko największą wyspą tego oceanu, ale i całego świata – jej powierzchnia wynosi ponad 2,1 miliona km². Pokryta jest w większości lądolodem, który odgrywa kluczową rolę w regulacji klimatu na Ziemi. Kolejnym znaczącym obszarem jest Kanadyjski Archipelag Arktyczny, obejmujący setki wysp różnej wielkości, w tym Baffina, Ellesmere’a czy Wiktorii. Archipelag ten stanowi niezwykle trudny teren do żeglugi, ze względu na obecność dryfującego lodu. Do ważnych wysp Oceanu Arktycznego należą także Nowa Ziemia, będąca częścią Rosji, oraz Svalbard (znany także jako Szpicbergen), należący do Norwegii. Wszystkie te wyspy są surowe, ale pełne wyjątkowych ekosystemów, w których żyją niedźwiedzie polarne, morsy i niezliczone gatunki ptaków morskich.
6) Średnia głębokość Oceanu Arktycznego wynosi około 1201 metrów, co czyni go najpłytszym spośród wszystkich oceanów świata. Dla porównania, średnia głębokość Oceanu Spokojnego to ponad 4000 metrów. Stosunkowo niewielka głębokość Oceanu Arktycznego wynika z jego budowy geologicznej – duża część tego akwenu to płytkie morza szelfowe, które otaczają kontynenty. Szelfy te mają ogromne znaczenie dla przyrody i gospodarki, ponieważ stanowią miejsce życia ryb, ssaków morskich i są bogate w zasoby naturalne, takie jak ropa naftowa czy gaz ziemny. Głębsze partie oceanu znajdują się głównie w centralnej jego części, gdzie występują baseny i grzbiety oceaniczne.
Nie tylko Kanada i Norwegia
7) Nad brzegami Oceanu Arktycznego leży kilka państw, które od wieków kształtują historię i kulturę tego obszaru. Są to: Kanada, posiadająca ogromne wybrzeże wraz z Archipelagiem Arktycznym, Norwegia z archipelagiem Svalbard, a także Rosja, której linia brzegowa w Arktyce jest najdłuższa i obejmuje wiele portów oraz baz badawczych. Stany Zjednoczone mają dostęp do Oceanu Arktycznego poprzez wybrzeże Alaski, które stanowi jeden z kluczowych punktów badań nad zmianami klimatycznymi. Oprócz tego, choć w mniejszym zakresie, swoje położenie w regionie arktycznym zaznacza także Islandia, której północne wybrzeża stykają się z wodami Oceanu Arktycznego. Wszystkie te państwa łączy wspólny interes w badaniu, ochronie i wykorzystywaniu zasobów arktycznych, co niejednokrotnie prowadzi do współpracy, ale i do sporów geopolitycznych.
Morza szelfowe
8) W obrębie Oceanu Arktycznego znajduje się wiele mórz szelfowych, które są stosunkowo płytkie, ale niezwykle bogate przyrodniczo. Do najważniejszych należą: Morze Baffina, położone pomiędzy Grenlandią a Kanadą, które zimą niemal całkowicie zamarza; Morze Beauforta, rozciągające się u wybrzeży Alaski i Kanady, znane z bogatych złóż ropy; Morze Grenlandzkie, pełniące ważną rolę w globalnym obiegu prądów oceanicznych. W północnej części Rosji znajduje się Morze Księcia Gustawa Adolfa oraz Morze Peczorskie, z których to drugie odgrywa duże znaczenie gospodarcze. Do grupy mórz arktycznych zaliczane jest także mało znane Morze Wandela, zlokalizowane przy północnym wybrzeżu Grenlandii. Wszystkie te morza, mimo że pozostają przez większość roku skute lodem, stanowią ważne miejsca dla rybołówstwa, transportu i badań naukowych.
Co jeszcze warto wiedzieć o tym oceanie
9) Tereny Oceanu Arktycznego charakteryzują się niskimi temperaturami, nawet kilkudziesięciu stopni Celsjusza poniżej zera.
10) Ocean Arktyczny jest ważny dla żeglugi transoceanicznej. Podróż przez Ocean Arktyczny, to najkrótsza droga między Europą a Ameryką Północną oraz Azją Wschodnią. Dwie najważniejsze trasy – Przejście Północno-Zachodnie i Północno-Wschodnie przez większość roku są skute lodem i dostępne tylko z wykorzystaniem statków – lodołamaczy. Trwające obecnie ocieplenie klimatu oznacza, że w przyszłości trasy te będą wolne od lodu.
Ocean Arktyczny ciekawostki: (c) Sadurski.com / CH
Zobacz też:
> Morze Bałtyckie
> Spitsbergen
> Patagonia
