Ciekawostki o Olkuszu

bazylika kolegiacka Olkusz ciekawostki atrakcje historia

Olkusz ciekawostki i najważniejsze informacje o Olkuszu

Miasto Olkusz

1) Olkusz, to ok. 35-tysięczne miasto w województwie małopolskim (pomiędzy Krakowem w Katowicami), nad rzeką Babą. Prawa miejskie otrzymał przed 1299 rokiem.

Olkusz ciekawostki z historii

2) W XIII-XV wieku pisano o nim na różne sposoby: Lcuhs, Hilcus, Helcus, Ylcus, Elcus, Olkusch, Ilkusz, wreszcie miasto stało się Olkuszem.

3) W XIV wieku miasto otoczono murami. Było wówczas jednym z największych miast Małopolski.

4) W 1579 roku w kamienicy na Rynku uruchomiono mennicę królewską. Bito tu talary, szelągi, grosze i trojaki. Mennica działała do 1601 roku (był okres panowania króla Stefana Batorego i Zygmunta III Wazy). Ocenia się, że monety bite w Olkuszu to połowa wybitych wtedy w Polsce monet.

5) W latach 30. XIX wieku zasypano podziemia Olkusza. W ostatnich latach są one badane. Najlepiej zbadane są fundamenty dawnego ratusza (były tu kancelaria, skarbiec, więzienie, wyszynk piwa). Co jakiś czas organizowane są tam wycieczki.

baszta Olkusz ciekawostki atrakcje historia
Prace nad rekonstrukcją baszty w Olkuszu

Olkusz zabytki i atrakcje

6) Bazylika kolegiacka św. Andrzeja Apostoła która stoi stoi tuż obok rynku w Olkuszu, została wybudowana na przełomie XIII i XIV wieku. W XV wieku do południowej ściany dobudowano kaplicę św. Anny, a na początku XVII wieku dobudowano kruchtę oraz renesansową kaplicę Loretańską. Wewnątrz są m.in. gotycki poliptyk z końca XV wieku i renesansowe organy.

W 1611 roku gwarkowie olkuscy podpisali umowę na budowę organów z Hansem Hummlem, krakowskim organmistrzem z Norymbergi. Gdy jego syn zabił się spadając z rusztowania, przerwano prace do 1624 roku. Budowę organów zakończył w 1633 r uczeń Hummela, Jerzy Nitrowski. W październiku 2019 r. organy znalazły się na znaczku Poczty Polskiej.

Co roku w październiku w bazylice odbywają się koncerty w ramach Międzynarodowych Olkuskich Dni Muzyki Organowej i Kameralnej, a w lipcu ma miejsce Letni Festiwal Organowy.

7) Za czasów Kazimierza Wielkiego Olkusz w ramach murów miejskich długości ok. 1100 metrów i grubości ok. 1,7 metra, miał kilkanaście baszt i dwie bramy miejskie: Krakowską i Sławkowską. W XVII i XVIII wieku Olkusz najeżdżały obce wojska i stan fortyfikacji ulegał degradacji. Na początku XIX wieku rozebrano mury i zasypano fosę. Gdy w 1968 r. odkryto fundamenty jednej z baszt, powstał pomysł aby ją odbudować. Obecnie zrekonstruowana baszta wraz z fragmentem murów miejskich stoi nieopodal rynku, przy ul. Szpitalnej.

starostwo ratusz Olkusz ciekawostki atrakcje historia
Gmach starostwa w Olkuszu i pomnik Piłsudskiego

8) W latach 1829-1828 na rynku wzniesiono dwukondygnacyjny, klasycystyczny gmach starostwa. Przy jego budowie wykorzystano m.in. materiał z rozebranego kilka lat wcześniej ratusza. Obecnie blisko wejścia stoi pomnik Józefa Piłsudskiego.

9) W Olkuszu istnieje kilka muzeów, m.in. Muzeum Pożarnictwa Ziemi Olkuskiej (ul. Floriańska 5), Muzeum Regionalne PTTK im. Antoniego Minkiewicza (ul. Rynek 20), Muzeum Afrykanistyczne w Olkuszu im. dr Bogdana Szczygła (ul. Szpitalna 32).

Rynek i ratusz w Olkuszu

10) W latach 2011-2013 przebudowano olkuski rynek. Zbudowano fontanny, postawiono ławki, a samochody mogą parkować wokół rynku, a nie na jego środku. Zrekonstruowano też przyziemie zburzonego w XVIII wieku gmachu ratusza.

rynek ratusz Olkusz ciekawostki atrakcje historia
Rynek w Olkuszu. W tym miejscu stał gotycki ratusz, rozebrany w XIX wieku

Istniał już w I połowie XV wieku, był zbudowany z czerwonego kamienia (o nazwie zlepieniec parczewski), na planie prostokąta o bokach 14,2 x 21,3 metra. Rozmiary (był to jeden z największych tego typu budowli w ówczesnej Polsce) świadczyły o zamożności mieszkańców Olkusza.

W ratuszu gościł w 1547 r. króla Zygmunta Augusta, a w 1787 r. króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. W 1737 r. po pożarze miasta ratusz prowizorycznie odbudowano. w 1825 r. został rozebrany. W 1905 r. wybudowano w tym miejscu neogotycką wieże ciśnień, przy okazji uszkadzając ściany zasypanych piwnic ratusza.

Olkusz ciekawostki i zdjęcia: (c) Sadurski.com

Zobacz też:
> Wschowa
> Szydłowiec
> Sandomierz