Choć Radomsko wielu osobom kojarzy się dziś przede wszystkim z przemysłem meblarskim, historia tego miasta jest znacznie bogatsza i sięga średniowiecza. Przez stulecia odbywały się tu ważne wydarzenia polityczne, rozwijał się handel i rzemiosło, a mieszkańcy wielokrotnie musieli odbudowywać swoje miasto po pożarach, wojnach i zniszczeniach. Dziś Radomsko to miejsce, w którym zabytki przeplatają się z nowoczesnością, a liczne ciekawostki historyczne i architektoniczne sprawiają, że warto zatrzymać się tu na dłużej. Poznaj najciekawsze fakty o Radomsku i dowiedz się, co wyróżnia to miasto na mapie województwa łódzkiego.
Radomsko. Geografia, demografia i współczesny podział miasta
1) Radomsko to ponad 40-tysięczne miasto położone w południowej części województwa łódzkiego, nad niewielką rzeką Radomką. Jest siedzibą powiatu radomszczańskiego oraz gminy Radomsko, a dzięki dogodnemu położeniu przy ważnych szlakach komunikacyjnych od lat pełni funkcję lokalnego centrum gospodarczego i administracyjnego. Miasto słynie przede wszystkim z rozwiniętego przemysłu meblarskiego, którego tradycje sięgają XIX wieku. Jednocześnie, podobnie jak wiele średnich miast w Polsce, Radomsko zmaga się z problemem spadku liczby mieszkańców, wynikającym z migracji do większych ośrodków oraz zmian demograficznych.
2) Z Radomska do Częstochowy jest około 40 kilometrów, natomiast do Łodzi niespełna 90 kilometrów. Takie położenie sprawia, że miasto znajduje się pomiędzy dwoma ważnymi ośrodkami regionu i od lat korzysta z dogodnych połączeń drogowych oraz kolejowych. W pobliżu przebiega autostrada A1, dzięki której można szybko dotrzeć zarówno na północ Polski, jak i w kierunku Górnego Śląska. To jeden z powodów, dla których Radomsko pozostaje atrakcyjnym miejscem dla przedsiębiorców oraz osób pracujących w większych miastach.
3) Patronką Radomska od 2000 roku jest święta Jadwiga Andegaweńska, królowa Polski żyjąca w XIV wieku. Jej wybór nie był przypadkowy – postać świętej Jadwigi od wieków symbolizuje mądrość, troskę o rozwój kraju oraz działalność dobroczynną. W 2008 roku na placu 3 Maja, w pobliżu dawnego ratusza, odsłonięto pomnik przedstawiający patronkę miasta. Jest to jedno z najczęściej fotografowanych miejsc w centrum Radomska i ważny punkt podczas lokalnych uroczystości państwowych oraz religijnych.
4) Współczesne Radomsko podzielone jest na liczne osiedla i historyczne części miasta. Do najbardziej znanych należą Centrum, Osiedle Tysiąclecia, Kowalowiec, Brzeźnicka, Młodzowy, Kopiec, Miłaczki-Bugaj, Dwunastka, Osiedle Adama Mickiewicza czy Stefana Batorego. W granicach miasta znajdują się również dawne wsie i osady, takie jak Stobiecko Miejskie, Bartodzieje, Saniki czy Kierków. Dzięki temu Radomsko zachowało zróżnicowany charakter – obok gęsto zabudowanych osiedli można znaleźć spokojniejsze dzielnice z jednorodzinną zabudową i terenami zielonymi.
Królewskie korzenie i burzliwe zwroty akcji w dziejach miasta
5) Prawa miejskie Radomsko otrzymało w 1266 roku, choć pierwsza wzmianka o miejscowości pojawiła się już w dokumentach z 1243 roku. Oznacza to, że historia miasta liczy niemal osiem stuleci. Położenie przy dawnych szlakach handlowych sprzyjało rozwojowi rzemiosła i wymiany towarów, a z biegiem czasu Radomsko stało się ważnym ośrodkiem administracyjnym regionu. W średniowieczu często zatrzymywali się tu królowie oraz możnowładcy podróżujący pomiędzy Małopolską a Wielkopolską, co dodatkowo podkreślało znaczenie miasta.
6) Jednym z najbardziej tragicznych wydarzeń w historii Radomska był najazd Lisowczyków w 1624 roku. Słynące z bezwzględności oddziały splądrowały miasto, a następnie je podpaliły, powodując ogromne straty materialne. Zniszczeniu uległy liczne domy, warsztaty rzemieślnicze i budynki użyteczności publicznej, co na wiele lat zahamowało rozwój miejscowości. Nie był to zresztą jedyny pożar w dziejach Radomska – drewniana zabudowa sprawiała, że miasto wielokrotnie musiało być odbudowywane niemal od podstaw.
7) W latach 1857–1922 miasto nosiło nazwę Nowo-Radomsk. Zmiana została wprowadzona w okresie zaborów i obowiązywała przez ponad sześćdziesiąt lat. Dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości powrócono do historycznej nazwy Radomsko, z którą miejscowość była związana od średniowiecza. Starsze dokumenty, mapy czy pocztówki z przełomu XIX i XX wieku często zawierają właśnie nazwę Nowo-Radomsk, co bywa ciekawostką dla kolekcjonerów oraz pasjonatów historii.
8) W latach 1909–1912 w Radomsku wybudowano prawosławną cerkiew pod wezwaniem św. Sergiusza z Radoneża. Powstała w czasach zaboru rosyjskiego i miała służyć przede wszystkim urzędnikom oraz wojskowym związanym z administracją Imperium Rosyjskiego. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości świątynia przestała pełnić swoją pierwotną funkcję, a wkrótce została rozebrana. Dziś przypominają o niej przede wszystkim archiwalne fotografie oraz historyczne opracowania dotyczące dziejów miasta.
Najcenniejsze zabytki architektury i ślady dawnych epok
9) Najstarszym zachowanym zabytkiem Radomska jest kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Gotyckie prezbiterium oraz fragmenty nawy pamiętają średniowiecze i należą do najcenniejszych elementów historycznej architektury miasta. Świątynia była wielokrotnie niszczona przez pożary i działania wojenne, dlatego kolejne odbudowy pozostawiły w jej bryle ślady różnych epok – od gotyku, przez renesans i barok, aż po późniejsze przebudowy. Dzięki temu kościół stanowi interesujący przykład tego, jak na przestrzeni wieków zmieniała się architektura sakralna w Polsce.
10) Drewniany kościół św. Marii Magdaleny należy do najbardziej charakterystycznych świątyń Radomska. Obecny budynek powstał w 1789 roku, jednak jego murowane prezbiterium pochodzi jeszcze z XVI wieku, co czyni go jednym z najstarszych elementów sakralnej architektury miasta. Na przestrzeni dziejów kościół pełnił różne funkcje – w okresie wojen napoleońskich urządzono w nim magazyn wojskowy. Mimo licznych historycznych zawirowań świątynia zachowała swój wyjątkowy klimat i pozostaje ważnym miejscem na mapie zabytków Radomska.
11) Neobarokowa Kolegiata św. Lamberta przy ul. Narutowicza 2 jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Radomska. Obecny kościół wzniesiono w latach 1869–1876, jednak tradycja tego miejsca jest znacznie starsza. Historycy przypuszczają, że pierwsza świątynia istniała tutaj już w XI lub XII wieku, co oznacza, że od blisko tysiąca lat jest to jeden z najważniejszych punktów życia religijnego miasta. Monumentalna bryła kolegiaty dominuje nad okolicą i należy do najcenniejszych przykładów architektury sakralnej w regionie.
12) Ratusz w Radomsku, znajdujący się przy ul. Narutowicza 1, wybudowano w 1859 roku w stylu eklektycznym. Przez wiele lat był siedzibą władz miejskich, natomiast od 1970 roku mieści się tutaj Muzeum Regionalne im. Stanisława Sankowskiego, prezentujące historię miasta i okolic. Warto zajrzeć również na dziedziniec, gdzie zachował się dawny areszt miejski. To miejsce przypomina o tragicznych wydarzeniach z okresu II wojny światowej oraz pierwszych lat powojennego reżimu komunistycznego. Obecnie urząd miasta działa już w nowoczesnym budynku.
Mało kto pamięta, że wcześniejszy ratusz stał pośrodku rynku, stanowiąc centrum życia miejskiego. Z czasem budynek popadł jednak w ruinę i został rozebrany, a jego funkcję przejął obecny gmach, który do dziś należy do najbardziej charakterystycznych budowli w centrum Radomska.
13) Drewniany kościół pw. św. Rocha przy ul. św. Rocha 234 jest jednym z najstarszych zabytków sakralnych Radomska. Świątynię wzniesiono w 1502 roku, a jej największym skarbem jest gotycko-renesansowy tryptyk z 1519 roku, uznawany za cenny zabytek sztuki religijnej. Mimo niewielkich rozmiarów kościół od wieków przyciąga wiernych i miłośników historii. Drewniana konstrukcja oraz spokojne otoczenie sprawiają, że miejsce zachowało wyjątkowy, kameralny charakter.
14) Cmentarz żydowski, zwany kirkutem, znajduje się przy ul. Przedborskiej 196. Nekropolia została założona w 1816 roku i zajmuje około dwóch hektarów powierzchni. Zachowało się tu blisko 2700 macew, a najstarszy nagrobek pochodzi z 1831 roku. Jest to jedno z najważniejszych świadectw wielowiekowej obecności społeczności żydowskiej w Radomsku, która przed II wojną światową stanowiła znaczną część mieszkańców miasta. W czasie niemieckiej okupacji kirkut stał się miejscem masowych egzekucji – zamordowano tu około 1,5 tysiąca Żydów. Dziś nekropolia pełni rolę miejsca pamięci i przypomina o tragicznych losach radomszczańskich Żydów.
Miejsca pamięci, zielone oazy i lokalne ciekawostki z życia miasta
15) W Radomsku znajduje się kilka pomników upamiętniających ważne postacie historyczne i osoby zasłużone dla Polski. Oprócz pomnika patronki miasta, św. Jadwigi Andegaweńskiej, można zobaczyć pomniki Władysława Reymonta, Stanisława Staszica oraz aż trzy pomniki papieża Polaka – św. Jana Pawła II. Rozmieszczone w różnych częściach miasta stanowią charakterystyczne punkty przestrzeni publicznej i przypominają o wydarzeniach oraz postaciach, które odegrały ważną rolę w historii kraju.
16) Miłośnicy spacerów chętnie odwiedzają dwa popularne tereny zielone Radomska – Park Solidarności oraz Park Świętojański. Pierwszy z nich znajduje się na Osiedlu Tysiąclecia i jest miejscem organizacji licznych imprez plenerowych, w tym czerwcowych pikników z okazji Dni Radomska. Z kolei Park Świętojański powstał jeszcze w okresie międzywojennym, a jego dodatkową atrakcją jest przepływająca przez park rzeka Radomka. To jedne z najchętniej odwiedzanych miejsc rekreacyjnych w mieście.
17) Cmentarz Stary powstał na przełomie XVIII i XIX wieku, w latach 1793–1807, kiedy Radomsko znajdowało się pod zaborem pruskim. W kolejnych dziesięcioleciach nekropolia była stopniowo powiększana wraz z rozwojem miasta. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1854 roku, choć wiele pochowanych tu osób żyło znacznie wcześniej. Spacerując alejkami cmentarza można znaleźć groby zasłużonych mieszkańców Radomska, zabytkowe pomniki oraz rodzinne kaplice będące przykładami dawnej sztuki sepulkralnej.
18) Miejski Dom Kultury przy ul. Brzeźnickiej 5 działa od 1968 roku i do dziś pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków życia kulturalnego Radomska. Mieszkańcy korzystają z kina, koncertów, spektakli teatralnych i licznych wydarzeń organizowanych przez cały rok. Funkcjonują tu także koła zainteresowań, zajęcia artystyczne oraz warsztaty dla dzieci, młodzieży i dorosłych. To miejsce od lat integruje lokalną społeczność i promuje kulturę w różnych jej odsłonach.
Stadion Miejski w Radomsku, dobrze znany kibicom RKS Radomsko.
19) RKS Radomsko (Radomszczański Kolektyw Sportowy) to klub piłkarski założony w 1979 roku. Swoje mecze rozgrywa na Stadionie Miejskim przy ul. Brzeźnickiej 26, który może pomieścić około pięciu tysięcy kibiców. Piłka nożna od wielu lat cieszy się w Radomsku dużą popularnością, a obok RKS-u działają również inne kluby, między innymi Czarni Radomsko, UMLKS Radomsko, LZS Drukarz czy UKS Mechanik Radomsko. Dzięki temu mieszkańcy mają szeroki wybór dyscyplin sportowych i możliwości aktywnego spędzania czasu.
20) Przy ul. Kościuszki 2 znajduje się najstarszy zachowany budynek mieszkalny Radomska. Informuje o tym tablica umieszczona obok obiektu, którego historia sięga początków XIX wieku. Dom przetrwał okres licznych przebudów miasta, dzięki czemu stanowi cenną pamiątkę dawnej zabudowy Radomska. Wśród nowocześniejszych budynków łatwo go przeoczyć, jednak dla miłośników lokalnej historii jest to jedno z ciekawszych miejsc przypominających, jak wyglądało miasto ponad dwieście lat temu.
Radomsko ciekawostki i zdjęcia: (c) Łódzkie. Sadurski.com
Zobacz też:
> Sieradz
> Rawa Mazowiecka
> Pabianice
